'Das Rheingold' glanst niet echt

Opera

Das Rheingold De Nederlandse Opera ¿¿¿

In volledige duisternis lichtte donderdagavond het puntje van Hartmut Haenchens dirigeerstokje op. Een baken voor de musici in de bak toen de donkere Rijn in Wagners 'Das Rheingold' in het Muziektheater weer begon te stromen. Want ja mensen, de goden, reuzen, dwergen en ander gespuis uit 'Der Ring des Nibelungen' zijn weer terug bij De Nederlandse Opera. Die besloot na de laatste opvoeringen in 2005, na veel smeekbedes van liefhebbers, om de succesvolle enscenering nog één keer te hernemen.

De wijsheid van dat besluit werd meteen duidelijk toen er langzaamaan licht in die duisternis begon te schijnen en de immense decors van George Tsypin tevoorschijn kwamen. Die zijn meer dan vijftien jaar geleden ontworpen, maar zijn nog net zo indrukwekkend als destijds. Een tijdloze ruimte, die in die drie lustra absoluut niet verouderd is.

Zo op het oog is er weinig tot niets veranderd aan deze enscenering in de meesterlijke regie van Pierre Audi, maar het oor registreerde de veranderingen wel degelijk. Dat lag uiteraard aan de grotendeels andere zangerscast, maar ook aan de gerijpte interpretatie van Haenchen, die steeds alle, maar dan ook álle 'Ring'-delen in Amsterdam gedirigeerd heeft. Met zijn vertrouwde Nederlands Philharmonisch Orkest kwam Haenchen tot een wat bedaagder resultaat, langzamer dan voorheen en met minder uiterlijke brille. De muzikale opwinding kwam minder binnen dan de vorige keren, al blijven dirigent en orkest natuurlijk uitzonderlijk goed en helder in dit repertoire. Vooral aan het slot, als de goden op de achtergrond majestueus naar Walhalla vertrekken, liet Haenchen zijn orkest grandioos uitpakken.

Van de nieuwe zangers is Stefan Margita als vuurgod Loge de meest opvallende. In stem en beweging is hij in alles de tegenstelling van de gluiperige en ongrijpbare Chris Merritt, die hier zo dikwijls in de rol schitterde. Margita laat alle door Audi bedachte slangachtige bewegingen met zijn armen achterwege, en verder is hij eerder een keurige halfgod dan een listige Loge.

Ook elders is de concentratie in de bewegingsregie minder dan voorheen. Vooral de Wotan van Thomas Johannes Mayer lijdt daaronder. Zijn parcours over het ingewikkelde decor lijkt eerder doelloos dan doelbewust, en ook qua geluid heeft deze Wotan niet de donderende stem die je bij een oppergod zou mogen verwachten. Het ontbreekt Mayer vooral aan laagte. Hij wordt in autoriteit in alles overklast door zijn echtegenote Fricka, wederom met overmacht gezongen door Doris Soffel.

Bij de Nibelungen zelf is alles dik in orde. Werner van Mechelen vervloekt als Alberich de hem onstolen ring met grote overtuiging, en zijn broer Mime heeft in Wolfgang Ablinger-Sperrhacke een waardige vervanger gevonden voor de onvergetelijke Graham Clark. Bij de kleinere goden en de drie Rijndochters is ook alles dik in orde, maar in haar korte optreden maakt Marina Prudenskaja als oergodin Erda de allermeeste indruk.

En ja - natuurlijk zou je bijna zeggen - er ging in de ingewikkelde enscenering ook weer wat mis. De pad waarin Alberich zichzelf verandert, liet zich veel te snel zien, om daarna niet meer terug te komen. Het moment van de roof van de ring ging daardoor totaal verloren. Op een paar uitzonderingen na geen sublieme avond deze keer.

Peter van der Lint

Nog te zien t/m 30/11 in Muziektheater Amsterdam. www.dno.nl

Opera

'Die Zauberflöte' Akademie für Alte Musik Berlin ¿¿¿¿

Vorig jaar baarde dirigent René Jacobs groot opzien met een cd-opname van Mozarts 'Die Zauberflöte', die opgezet was als een uiterst levendig hoorspel. Als bij de aloude hoorspelkern in Hilversum werd met allerlei extra geluiden, met behendig door elkaar lopende dialogen en met verrassende muzikale vooruitwijzingen en herinneringen een verhaal verteld dat je aan de boxen gekluisterd hield. De opname werd terecht overladen met prijzen.

Nu trekt Jacobs met deze meesterlijke 'Die Zauberflöte' door een aantal Europese concertzalen, beginnend in Amsterdam waar hij te gast was bij de ZaterdagMatinee; vanavond doet het Mozart-circus Brussel aan. Het moet meteen maar gezegd: het live-resultaat doet in niets onder voor de cd-opname! Het is geweldig om dit 'hoorspel' te zien.

Aan de basis van de opname stond de Akademie für Alte Musik Berlin, en dat geweldige op oude instrumenten spelende ensemble zorgde ook in Amsterdam voor een gedetailleerde en energieke begeleiding. En ook hier waren fortepianist Christian Koch en slagwerkster Marie-Ange Petit de aanstekelijke aanjagers van het luchtige drama waarin de Koningin van de Nacht moet wijken voor het licht van de wijsheid. Jacobs zelf wist ruim drie uur lang te boeien met zijn spel van accenten, subtiele vertragingen en opzwepende ritmes.

In de Grote Zaal van het Concertgebouw werden alle hoeken, gaten, deuren en trappen gebruikt om van de concertante uitvoering een bruisende theatrale ervaring te maken. Grote Mozart-zangers als Topi Lehtipuu (Tamino), Miah Persson (Pamina) en Marcos Fink (Sarastro) zorgden de hele middag voor klasse-zang en allen bewogen zich soepeltjes en met duidelijk plezier door de concertzaal. Natuurlijk deed Daniel Schmutzhard (Papageno) dat als beste en zijn scène met Papagena (Sunhae Im) was een logisch en vrolijk hoogtepunt.

De laatste twee waren ook van de partij op de cd-opname, net als het fantastische trio Dames (vrijelijk en schmierend improviserend) en de geweldige Monostatos (Kurt Azesberger). Geheel nieuw was de Turkse Burçu Uyar als de Königin der Nacht. Een opvallende exotische verschijning die met de beide aartslastige aria's geen enkele moeite had. Eindelijk weer eens een Königin die niet alleen de noten achteloos kwinkelerend uit haar keel slingerde, maar ze ook een donkere en dreigende kracht meegaf. Het hielp haar als personage overigens niets, want de 'nacht' werd onherroepelijk verdreven. Papageno's zilveren klokjes tingelden in deze 'verlichte' finale vrolijk mee. Veelzeggend detail.

Peter van der Lint

Terugluisteren op www.zaterdagmatinee.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden