Review

Das Neue Orchester ontdoet Haydn van subtiliteit

'Stijlgetrouw', zo heten tegenwoordig orkesten die nog niet zo lang geleden 'authentiek' of 'historisch verantwoord' werden genoemd. Althans volgens het programmaboekje van Das Neue Orchester, dat zondag in de zomer serie van het Amsterdams Concertgebouw Haydns 'Schopfung' ten gehore bracht.

Natuurlijk is stijlgetrouwheid maar een woord, maar de term zegt tegelijkertijd veel over de veranderende opvattingen in de uitvoeringspraktijk van de oude muziek. Het drukt een vrijblijvendheid uit die er tot voor kort niet was, alsof 'authenticiteit' nu beschouwd wordt als een juk.

Das Neue Orchester werd vooral bekend door zijn uitvoeringen van Mendelssohn en Fauré op historisch instrumentarium, onder vaste dirigent en oprichter Christoph Spering. Zijn interpretatie van Haydns in 1798 voltooide 'Die Schopfung' was weliswaar interessant, maar de dirigent plaatste de muziek iets te ver in de muziekgeschiedenis, alsof het een werk van een romantisch componist betrof. 'Veertig jaar na de dood van Bach geschreven en toch al zo'n andere klankwereld', zo verwoordde een bezoeker in de pauze zijn verbazing over het zojuist gehoorde. Inderdaad bediende Spering zich van de frasering en expressieve overdaad die niet in Haydns idioom thuishoort. De overdrijving was hierbij zijn belangrijkste wapen: zo werd Haydns subtiele dynamische palet uitvergroot tot dualisme waarin alleen nog plaats leek te zijn voor effecten als loeihard of fluisterzacht.

En dat terwijl toch bekend is dat de oratoria van barokcomponist Handel als voorbeeld moeten hebben gediend voor Haydn. De laatste raakte in Londen onder de indruk van Handels 'Israel in Egypt' en schreef zijn eigen 'Schopfung' geheel in deze lijn. Haydns werk is daarom, net als zijn voorbeeld, doordrenkt met woorduitbeeldingen. Zo klinkt op de woorden 'und es ward Licht' een helder stralend akkoord in koor en orkest, worden stormen met spattende orkestklanken uitgebeeld en schreef de componist lage, trage klanken als het over kruipende wormen gaat. Ook in de barokke sfeer waren de fugatische koorpassages, waar Spering een stevig vaartje in hield. De zangers volgden de met risico laverende dirigent moeiteloos en hielden alleen in het slotkoor het tempo niet meer vast. Toch werkte Sperings gedreven interpretatie vaak ook aanstekelijk, vooral omdat hij met al zijn effectbejag de spanning in het werk vast wist te houden. Das Neue Orchester begon de uitvoering veelbelovend, zakte in het tweede deel duidelijk in en kroop in het derde deel ternauwernood weer uit het dal. Intussen werd er te vaak slecht geïntoneerd en slordig gefraseerd. Spering is bovendien één van de weinige dirigenten die ook in recitatieven de maat blijft slaan. Dit leidde tot statische taferelen, omdat solisten en begeleiding niet de ruimte kregen Haydns retoriek muzikaal uit te werken.

Onder de drie solisten bevond zich de sopraan Olga Pasichnyk, die onlangs de derde prijs won in het Elisabeth-concours. Haar warme, lyrische stem kwam het best tot zijn recht in het derde deel van Haydns meesterwerk, waar ze schitterde in de rol van Eva. 'Pas op dat je niet meer wilt weten dan je moet', waarschuwt de engel Uriel aan het slot van oratorium. Het is te hopen dat Spering en zijn orkest dat advies vanaf nu in de wind slaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden