Darfur is nog steeds de hel op aarde

President Omar el-Bashir wordt sinds 2009 gezocht door het Internationale Strafhof in Den Haag wegens oorlogsmisdaden en genocide. Beeld AP
President Omar el-Bashir wordt sinds 2009 gezocht door het Internationale Strafhof in Den Haag wegens oorlogsmisdaden en genocide.Beeld AP

Wie dacht dat het rustig is in Darfur, heeft zich laten bedotten door de propaganda van president Omar al-Bashir die Soedan nog steeds stevig in een wurggreep houdt. Uit een rapport dat Human Rights Watch gisteren in New York uitbracht blijkt dat de hel op aarde nog bestaat.

Eind oktober en begin november heeft het Soedanese leger met honderden mannen drie avonden lang ruim 200 vrouwen en meisjes in het stadje Tabit verkracht - een oorlogsmisdaad.

Sinds die tijd probeert Bashir met man en macht de vuile was binnen te houden. Getuigen zijn bedreigd, Tabit is al maanden van de buitenwereld afgesloten, er worden demonstraties georganiseerd ('moslims verkrachten niet') en eind december zijn de twee hoogste VN-figuren het land uitgezet. Een van hen was de Nederlandse Yvonne Hella, hoofd van de UNDP, de VN-ontwikkelingsorganisatie, in Soedan. Ook het VN-mensenrechtenkantoor in Khartoem is gesloten.

Fel in de aanval
Bashir - sinds 2009 gezocht door het Internationale Strafhof in Den Haag wegens oorlogsmisdaden en genocide - peinst er niet over verantwoording af te leggen voor het geweld in Tabit. Hij is van Arabische komaf en sinds 1989 succesvol met een aanpak waarbij hij zwarte bevolkingsgroepen bloot stelt aan grootschalig geweld.

De president die ooit Osama bin Laden onderdak bood ging juist fel in de aanval. In december eiste hij dat Unamid (voluit: de United Nations Afrikaanse Unie Missie in Darfur) het land zou verlaten omdat het 'rebellen steunt'. De VN-vredesmissie is met zo'n 24.000 mensen de grootste ter wereld.

Ondanks veel geweld en dreiging van de overheid is het Human Rights Watch (HRW) gelukt getuigenissen van slachtoffers van de aanval te verzamelen. "Helaas komt seksueel geweld op grote schaal steeds weer voor in Darfur", zegt hoofdonderzoeker van het rapport Jonathan Loeb telefonisch vanuit New York. "Maar de legeraanval in Tabit was zo ernstig en grootschalig dat we besloten die apart te onderzoeken."

Geen journalisten meer te vinden
Makkelijker gezegd dan gedaan. Er zijn volgens Hildebrand Bijleveld van Radio Dabanga in Darfur, die vanwege de veiligheid vanuit Nederland uitzendt, in heel Soedan geen buitenlandse journalisten meer te vinden. Radio Dabanga werkt ondergronds met lokale verslaggevers.

HRW-onderzoeker Loeb moest het geheel gedwongen op afstand leiden. Eerst duurde het een tijd mensen te vinden die wilden praten. "Dorpelingen waren gearresteerd, mishandeld en bedreigd. Soms haalde de overheid het telefoonverkeer uit de lucht. Sommige getuigen wilden uit angst eerst een nieuwe, ongeregistreerde simkaart, anderen durfden pas te praten als ze buiten Tabit waren."

Daarbij hanteert HRW als voorwaarde dat er voldoende getuigen zijn. Hun verhalen worden vervolgens tegen elkaar afgezet. Enige lichtpuntje in dit verhaal is dat de vervolgden in Darfur blijkbaar goed onderling contact hebben, mede dankzij mobiele telefoons. Inwoners van Tabit belden hun contacten in een van de talloze vluchtelingenkampen. Het lukte vijf mensen van drie lokale onderzoeksgroepen direct na de aanvallen drie dagen lang in Tabit te blijven. Ze ondervroegen in het geheim zestig vrouwen over hun verkrachting. "Indrukwekkend", aldus Loeb, die hun resultaten combineerde met andere getuigenverhalen, en zo kwam tot een totaal van 221 bevestigde verkrachtingen.

Falen van de VN-vredesmissie
Bijleveld is vooral verbijsterd over het falen van de VN-vredesmissie die als hoofdtaak heeft burgers beschermen: "Op nog geen vijftien kilometer van Tabit heeft Unamid een hele grote legerbasis in Shengil Tobay. Zij kwamen pas dagen later kijken, nadat Radio Dabanga erover bericht had." Na een verzoek van VN-baas Ban Ki-moon mocht er negen dagen later een VN-missie naar Tabit. Het leger filmde hoe VN'ers getuigen sprak. "Toch kwam Unamid met een persbericht dat er geen bewijs van verkrachting zou zijn." HRW constateert dat Unamid wel zestig mensenrechtenspecialisten heeft maar in zes jaar tijd nog nooit met een eigen rapport kwam.

Wat nu? Stoppen maar met het dure Unamid? "Het is tragisch hoe ze falen burgers te beschermen", zegt Loeb. "Als de VN-Veiligheidsraad het ééns wordt en toegang tot strijdgebieden eist, kan dat Bashir wel beïnvloeden. Als Unamid verdwijnt, helpt dat de Darfuri zeker niet."

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Getuigenverklaringen uit het Human Rights Watch-rapport

De plaatselijke overheidsvertegenwoordiger in Tabit, Al-Hadi Mohammed Abdallah Abdelrahman, tevens dorpsleider, heeft op 4 november in provinciehoofdstad Al Fasher verteld dat er geen misdaden gepleegd zijn in Tabit. Diezelfde dag heeft hij burgers in Tabit geïnstrueerd niet over het voorval te spreken. Wie dat toch deed, zou gedood worden. Met name spreken met Radio Dabanga en de VN-missie is afgeraden.

Hieronder getuigenverklaringen uit het Human Rights Watch-rapport.

*Twee slachtoffers bezochten een arts in Tabit. Maar ook die was zo bang, dat hij hen snel weer weg stuurde. De meesten durven geen medische hulp te zoeken.

* Een veertiger vertelt hoe zij en haar drie jonge dochters, twee onder de elf, thuis werden aangevallen. De soldaten zeiden direct: "We zullen jullie de echte hel laten zien". Ze sloegen en verkrachtten het viertal. "Sommigen hielden mijn dochter vast op de grond vast, terwijl een ander haar verkrachtte. Dat deden ze om de beurt."

* Een andere moeder vertelt hoe de soldaten een kledingstuk in haar dochters mond stopten. "Zodat je het schreeuwen niet kon horen."

*Een vijftiger werd gearresteerd nadat hij had geklaagd over de verkrachting van zijn dochter.

* Een twintiger kwam pas op 31 oktober in Tabit terug. Zijn zus was verkracht. "Toen ik hoorde wat er gebeurd was, werd ik zo boos. Ik heb veel gehuild. Mijn broer belde en vroeg om uitleg. Terwijl ik nog met hem aan de telefoon was, stonden ineens mannen van de veiligheidsdienst om me heen. Ze vroegen me waarom ik die informatie had gegeven aan iemand van buiten Tabit. Ze zeiden dat ik een misdaad had begaan. Ze zeiden dat ik moest zeggen dat rebellen het gedaan hadden." Hij werd meegenomen, mishandeld, met zwepen en stroomdraden bewerkt. "Als ik ooit nog iets over Tabit zou vertellen, zou dat mijn einde betekenen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden