Dante's leven als novelle

Over grote delen van Dante's leven is weinig met zekerheid bekend. Dat geldt voor zijn kinder- en jeugdjaren en de lange periode -van 1302 tot aan zijn dood in 1321- waarin hij als balling door Italië zwierf. De eerste die zich waagde aan een levensbeschrijving was niemand minder dan Giovanni Boccaccio, auteur van de wereldberoemde Decamerone.

Om materiaal te verzamelen voor zijn 'Leven van Dante' (1351-1355) reisde Boccaccio naar de plaatsen uit Dante's leven, las zoveel mogelijk relevante documenten en vergaarde persoonlijke getuigenissen van Dante's tijdgenoten. Maar tegelijkertijd nam Boccaccio het vaak niet zo nauw met de feiten: hij wilde vooral zo luid en duidelijk mogelijk Dante's lof zingen. Als rasverteller kon Boccaccio eenvoudigweg geen genoegen nemen met lacunes in dit glorieuze levensverhaal: wat ontbrak verzon hij er bij, wat niet duidelijk was zette hij aan met een krachtig chiaroscuro. Het resultaat is vanzelfsprekend als biografie niet altijd even betrouwbaar: ongeveer anderhalve eeuw later voelde de humanist Leonardo Bruni zich al genoodzaakt Boccaccio's verzinsels en onjuistheden recht te zetten met zijn eigen 'Vita di Dante'. Hoewel minder objectief, is Boccaccio's versie vaak toch boeiender, bevlogener en leesbaarder dan veel van de latere Dante-biografieën.

Op verschillende momenten neemt de rasverteller, de uitvinder van het genre van de novelle, het heft in handen en laat hij de teugels van zijn fantasie los. Zo schetst hij op levendige wijze de perikelen van Dante's privé-leven, zijn verhouding met zijn vrouw, zijn politieke avonturen en zijn dagelijks bestaan in ballingschap. Dante's vele kwaliteiten -zoals zijn formidabele geheugen, zijn scherpe denk- en redeneervermogen, en zijn ronduit universele kennis - worden door Boccaccio tot bijna bovenmenselijke proporties uitvergroot.

Dante's bovenaardse roeping zou zijn zwangere moeder al duidelijk zijn geworden in een eigenaardige profetische droom: Bella degli Abati zag in die droom zichzelf bevallen aan de voet van een hoge laurierboom, naast een heldere bron. Haar pasgeboren kind begint zich meteen te voeden met de besjes van de laurierboom en zijn dorst te lessen met het water uit de bron, waarop hij verandert in een grote herder. Deze herder probeert vervolgens voortdurend de bladeren van de laurierboom te pakken te krijgen, maar op een zeker moment lijkt hij te vallen, waarop hij plotseling verdwijnt, en er in zijn plaats een schitterende pauw verschijnt. Voor hedendaagse lezers ligt de betekenis van deze droom misschien niet voor de hand, maar het is duidelijke taal voor de veertiende-eeuwse interpreet die deze droom verzonnen heeft. Een tipje van de sluier: Dante hunkerde naar poëzie en roem (de bladeren van de laurierboom vormen de begeerde lauwerkrans), door zijn uitmuntende intellect werd hij al snel een 'herder van de ziel' en de pauw staat symbool voor de eeuwige roem die hij vooral met de Komedie verwierf.

Boccaccio's lezenswaardige geschriftje vormt het begin van de mythevorming rondom Dante's persoon en oeuvre. Boccaccio was de eerste hogepriester van deze eeuwenlange eredienst. Daarnaast heeft Boccaccio ook als humanist Dante's oeuvre geëerd: hij kopieerde hoogstpersoonlijk Dante's Komedie en verschillende van Dante's overige werken, en aan het eind van zijn leven hield hij in de Florentijnse kerk van Santo Stefano di Badia op verzoek van het stadsbestuur de eerste officiële lectura Dantis: Met onderbrekingen voor feestdagen verklaarde Boccaccio zo'n zestig dagen lang iedere dag de zangen van de Komedie, die van hém het predicaat 'Goddelijk' meekreeg.

Vanwege zijn zwakke gezondheid was Boccaccio begin 1374 genoodzaakt zijn commentaar in de zeventiende zang van de Inferno te onderbreken. Het was meteen een definitieve onderbreking. Enige tijd later bereikte hem het schokkende bericht van de dood van zijn zo bewonderde vriend Petrarca, de tweede van de Drie Kronen van het Trecento. Een jaar later stierf ook Boccaccio zélf: de derde en laatste Kroon, wiens oeuvre en leven van begin tot eind nauw en liefdevol verweven waren met oeuvre en leven van Dante, de eerste -en tevens grootste- van de drie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden