dans

Vanavond en morgen in Carré, Amsterdam.

Zoals de woordspeling in de titel al aangeeft, ligt aan het drieluik zijn commentaar op verveemding, vreemdelingenhaat, nationalistische dadendrang ten grondslag. William Forsythe laat de 'slow motion catastrophy' waarin wij leven compromisloos zien. Wat hij met zijn team dansacrobaten tevoorschijn tovert, gaat veel verder dan bijvoorbeeld de satirische agressie van de Bausch-sekte uit Wuppertal.

Was 1992 ook niet het jaar dat het Europa van Delors verenigd had moeten zijn, maar dat Kohls asielcentra in brand werden gestoken en de brandhaard Balkan in Joegoslavië oplaaide? Apocalyptische visioenen sloegen toe en Forsythe reageerde daarop met niets minder dan zijn Divina Commedia. Rode draad in de Danteske weg via deel 1 (vagevuur), deel 2 (hel) naar deel 3 (de wereldstad waar alles goed zal zijn) is de terugkerende constatering dat die global capital een spookstad is. ENT-WORLD-ET staat er op de kale toneelachterwand gekalkt. In de twintig jaar dat Forsythe zijn kennis van de Amerikaanse ballet- en showindustrie aan de Europese naoorlogse danspolitiek koppelde heeft hij de reikwijdten van fysieke controle in een moordend tempo opgejaagd. Hij bestond het om de internationale balletkunst te ontschroeven, te demonteren en als los zand onder de onderzoeksmicroscoop te leggen en vervolgens door de zandloper Tijd te halen. Fanatiek laat hij zijn dansers door het danswoordenboek bladeren.

Zelf zal hij de laatste zijn die zich een moralist noemt. Maar wie de concrete, tot in finesses uitgekiende dans- en performance-constructies van zijn megalomane theaterspektakels bekijkt moet zich een vervreemde zapper langs 's werelds t.v.kanalen wanen. De boodschap is overduidelijk en alom: we leven in terreur. 'Who the fuck told you that everything will be alright?' laat hij Stephen Galloway uitroepen. Forsythe's langbenige spreekbuis zal de satellietenwereld om hem heen met revolverschoten bestoken. Hoe de werkelijkheid van deze zich langzaam maar zeker voltrekkende ramp nog te grijpen, laat staan te begrijpen? Het duurt even voordat Forsythe en zijn dansers hun publiek toestaan om vat op 'Alie/a(c)tion' te krijgen. Het zaallicht blijft nog lang aan, terwijl een man rechts de seconden tot een half uur telt en een man links aan een imposant apparaat frummelt, waarop elke röntgenoloog jaloers zou zijn. Bepalend voor het met wiskundige lijnen doorkruiste kale toneel zijn de zes lange houten banken. Negen dansers krioelen daar mee op onder boven. Later worden die banken tot een dansplatform en een lange tafel gevormd.

Hoe, wat, waar die dansers bewegen grenst aan het ongelooflijke. Het lijkt volkomen zinloos, maar het kronkelen, trekken, duwen, verslappen en aantrekken der spieren is zo onvoorspelbaar en chaotisch concreet dat er een enorme kracht vanuit gaat. De fysicaliteit van de knetterende, tot in de maag dreunende kakofonie van Thom Willems doet een mens ondertussen ineenkrimpen. In deel 2 breekt de American Apocalyps pas goed los: gospel singers slaan op tilt, Ophra Winfrey wordt even hard onderuit gehaald als televisie-predikers en in alle dol draaiende showmasterschap balkt een danser als een zeehond. 'Ik wil U welkom heten in uw ergste nachtmerrie' zegt ceremoniemeester Galloway. 'Schon ist kaput, Fire, cut, cut, cut!' schreeuwt een vrouw even later, terwijl de dansers op sokken, spitzen en sneakers aan sidderalen in virtuoso stunts doen denken.

En dan, eindelijk, brengt magiër Forsythe een zalige rust in de tent, bij monde van woordspeler David Kern in een hemels, zwart omfloerst hemelbeeld. Onvoorstoorbaar etaleren zestien dansers in vier kwartetten hun alles harmoniserend vermogen, met verwijzing naar het tweede en vierde deel van Artifact. God dank wordt dan ook het helse kabaal overstemd door Arnold Schönbergs choraal 'O dass der Sinnen doch so viele sind'. Met deze tekst van Goethe vat Forsythe de voorafgaande twee uur samen. O, hadden we nog maar meer zintuigen om Alie/a(c)tion in één keer tot ons door te laten dringen!

Deze speedy catastrophy gaf beelden te zien waarop mijn zicht tekort schoot. Ik werd er opgewonden maar ook niet vrolijker van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden