dans

Tot 3 januari in Amsterdamse Muziektheater. Komt in maart terug.

Als het toneel in een besneeuwde gracht bij nacht verandert waarop echte schaatsers op krulijzers glijden zijn de oh's en ah's met spontaan geklap niet meer van de lucht. Dat zal de volgende twee uur zo blijven, wanneer de gracht in een negentiende eeuwse salon, een slagveld, een besneeuwde steppe en de binnenkant van een reusachtige raderwerk omgetoverd wordt. Je hoeft geen Amsterdammer te zijn om je hart zo nu en dan in je keel te voelen bonzen.

Als je het doet moet je het goed doen, moet alleskunstenaar Van Schayk gedacht hebben. Dan moet je de ruim honderdjarige Notenkraker-klassieker niet met een Kerst vierende rijkeluisfamilie in het Wenen van Hoffmann, in het Londen van Dickens of het Moskou van Dostojevski kraken. Nee, dan doe je dat in het Sinterklaas vierende Amsterdam in de nadagen van Aagje Deken en Betje Wolff. De Ambassadeur van Louis Bonaparte had al zijn intrek genomen in Herengracht no. 40. Vijf bruggen verderop, in de befaamde bocht waar de Nederlandsche Bank ontstond, wordt in huize Staalboom met burgerlijke gezapigheid de laatste Europese mode gevolgd: Empire dus.

Terwijl in Amsterdam de muizen een ware plaag vormen en hele regimenten op weg naar Moskou als bevriezende ratten in de val lopen, beleeft Claartje (lieftallig gedanst door Gwen Alberts) haar nachtmerrie-sprookjesdroom. Als huwbare Clara (Nathalie Caris) bundelt zij de kwaliteiten van Julia Capulet, Anna Karenina, Florence Nightingale en Little Alice in haar Burgerhart-wonderland. Want reken maar dat ook Amsterdamse handelsdochters anno 1810 van al die markten thuis waren! Haar Notenkraker-prins (Wim Broeckx op het lijf geschreven) beschermt Clara tegen haar muizenangst, door het op te nemen tegen die schelmrat van een Muizenkoning (Clint Farha) op haar bed. Grote en kleine knaagdieren in een meisjeshoofd zijn moeilijk te verdelgen, ook voordat Freud en Jung ons dat uitlegden. Dus sneuvelen de tinnen soldaatjes van Clara's Notenkraker-held bij bosjes op de besneeuwde eeuwige velden.

Over de sneeuw betreden Clara en haar Cavalier de ingewanden van de toverlantaren en daarmee het rijk van huisvriend-suikeroom-beeldtovenaar Drosselmeijer. In dit enorme mechaniek der verbeelding weet Clara's 'handsome hero' de Muizenkoning de doodsteek toe te brengen. De weg is vrij om Marco Polo en Phineas Fogg achterna te gaan. In een Arabische harem laat Claar haar broertje onder de zweep van een sadistische sultan kronkelen; in Rusland oogsten de stampende Bojaren en glijdende Baboesjka's een open doekje met hun ogen uitstekende kostuums en in het oude Hellas wenst Clara haar nimfomane zus Louise een strompelende Don Juan, een onweerstaanbare faun en een klassieke Poeet als haar handtastelijke aanbidders toe. En terwijl Nathalie Caris zich als Clara Carissima verkleedt, zetten vierentwintig dansers in wolken van goud, lichtblauw en zachtroze de bloemetjes walsend buiten. Helemaal gelijk of exact in canon-perken aangeschoffeld gebeurt de door Eagling ingestudeerde hovenierskunst niet. Maar de grand pas de deux schittert wel, zoals het een typisch klassiek ballet met engelse kraak en smaak betaamt. Toch moet het mooiste dan nog komen, want suikeroom-kindervriend Van Schayk wil behalve Sinterklaas ook Klaas Vaak evenaren. Claartje sluipt samen met haar broertje op blote voetjes naar buiten. Terwijl Drosselmeijer plus neef Notenkraker net om de bocht verdwijnen komen tientallen Amsterdamse sterretjes in witte nachthemdjes over het grachtenijs aanstuiven. Te mooi, te aandoenlijk voor woorden. Kortom: rood geklapte handen.

Van Schayk stak de Franse slag, de Duitse discipline, de Engelse humor en verkleedkunst, de Amerikaanse candy glamour en het Russische balletgebulder in zijn zak en maakte via zijn tekentafel en schildersezel van het Muziektheater een Lanterna Magica, waarmee hij samen met Tsjaikovski en Hoffmann balletgeschiedenis schreef en Amsterdam een toeristische attractie van wereldformaat gaf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden