dans

DEN HAAG - Met kloppend hart keek menig dansliefhebber uit naar het optreden van Michail Barisjnikov met wiens White Oak Dance Project het Holland Dance Festival in Den Haag woensdagavond aanving. Het was een feestelijke opening, met als hoogtepunt de briljante solo 'Pergolesi' die Twyla Tharp voor hem maakte.

Het was opvallend dat hij niet alléén naar voren trad, maar tussen zijn dansers het applaus in ontvangst nam. Dat typeert de omslag die deze balletster in de loop der jaren ook persóónlijk onderging. Hij hoeft niet meer zo nodig als enige in de schijnwerpers te staan, maar deelt zijn positie solidair met de dansers met wie hij dit programma tot stand bracht. Die bescheidenheid siert hem te meer daar zijn solo-optreden alle reden gaf hem luid toe te juichen.

Dat werd na afloop van het lange programma dan ook gedaan. In niets heeft zijn perfecte techniek en zijn charisma aan kracht ingeboet. Nu in dit moderne repertoire technisch stuntwerk tot het verleden behoort, concentreert alles wat hij in huis heeft zich op die kwaliteiten die een danser tot een uitmuntend performer maken. En zelfs dat beeld moet gelijk weer gecorrigeerd worden, want soms haalt hij toch nog enkele verbluffende staaltjes ballettechniek uit!

De onnadrukkelijkheid waarmee hij dat nu doet, is evenwel nog indrukwekkender dan dat feit zelf. Het toont de klasse waartoe Barisjnikov behoort: die van de edele dansers die virtuositeit bezitten maar dat niet als doel op zich zien. Barisjnikov is het stadium van vertoon allang voorbij en toont nu zijn diepere motivatie in elke beweging.

Dit alles kreeg zijn beslag in 'Pergolesi' (1990), zo genoemd naar de componist op wiens muziek deze solo gezet is. Choreografe Twyla Tharp werkt al lang met Barisjnikov samen: zij kent hem als danser door en door en dat was te zien in deze fascinerende solo waarin zij de ex-Russische ster portretteert in duizend en één gestalten: als perfecte danser maar ook als entertainer die met een meesterlijk gevoel voor understatement zijn eigen stardom in één subtiel handgebaar onderuit haalt. In haar solo refereert Tharp aan de vele rollen die hij in het verleden danste terwijl ook haar eigen handtekening helder onder deze solo geschreven staat.

Deze ode aan zijn carrière riep in losse flarden beelden op van Balanchine's goddelijke Apollo, Fokine's tragische Petroesjka, Nijinsky's erotische Faun en Astaire's jolige tapdans. 'Pergolesi' was soms ook komisch, al waren de meeste grappen voer voor balletkenners. Zo zwoer Barisjnikov in de taal van balletpantomime 'de eed van trouw' die hij liet volgen door een gebaar van 'kom nou!', met een knipoog naar de vele loze beloften aan vrouwen die deze hartenbreker ongetwijfeld op zijn geweten heeft. Die gein zal een deel van het hoestende en proestende publiek ontgaan zijn, hopelijk niet hoe prachtig de danser zijn bewegingen in elkaar liet overvloeien, vertraagde en versnelde, met een beheersing die absoluut ongeëvenaard is.

Lichtontwerp

Een tweede solo speciaal voor Barisjnikov, 'Unspoken Territory' van de moderne choreografe Dana Reitz, vond ik niet bijster interessant, saai zelfs. Dat lag niet aan de stijlvolle vertolking vol allure van dit introverte werk, maar puur aan de choreografie die mij te verstild, subtiel en gekunsteld was. Dat deze in stilte gedanste solo toch betoverend was om te zien, kwam door het ingenieuze lichtontwerp van Jennifer Tipton dat een wezenlijk onderdeel vormde.

Het programma opende zwak met een groepswerk 'Make a tree' van de, in Nederland onbekende Kraig Patterson, een wat wazige choreografie. Markant was wel Cunningham's 'Signals' (1970), een prachtig verstild werk dat goed werd gedanst, vooral door Patricia Lent, Raquel Aedo en Keith Sabado. Het groepsstuk 'Blue Heron' van Joachim Schlömer, waar het programma mee besloten werd - waarin Barisjnikov meedanste - vond ik wèl intrigerend door de ongewone mengeling van balletmatige lyriek en vervreemdende bewegingen. Ronduit vertederend was de rol van Rob Besserer die als bonkige, goede reus zich bij herhaling ontfermde over Barisjnikov, hem optilde of hem voorzichtig droeg. Een ontroerend beeld aan het slot van een zeer bijzonder programma dat prachtig werd begeleid door het White Oak Kamermuziek Orkest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden