dans

t/m 1 maart op tournee door Nederland.

Als twee woudreuzen torenen Hans van Manen en Jiri Kylian hoog boven de internationale danspodia. Jarenlang volgden Jiri Kylian en Hans van Manen elkaar met argusogen, maar sinds de laatste naar nestwarmte onder Kylians vleugels zocht, doet zich ook een steeds inniger verstrengeling van hun danswortels én gebladerte voor. Het is een even onontkoombaar als fascinerend proces. Paus Kylian en Keizer Van Manen laven zich immers met dezelfde rijke dansbronnen, te weten hun dansers. De wederzijdse beïnvloeding via deze hoorn des overvloeds is bij Kylian sinds zijn 'Sarabande' en bij Van Manen sinds zijn 'Black Cake' een niet meer te ontkennen gegeven.

Hoe bewust of onbewust die interactie tussen de twee huischoreografen ook plaatsvindt, iedereen vaart daar wel bij: zijzelf, hun dansers, het hele gezelschap en niet ten laatste het publiek. Het nieuwste NDT-programma met 'Kammerballett' (1995) van Hans van Manen en de wereldpremiere 'Wings of wax' van Jiri Kylian is daarvan het zoveelste bewijs.

Collage

Beide choreografen bedienen zich van de muzikale collage: bij Van Manen is dat het naadloos aaneensmeden van pianomuziek van Karajev, Cage en Scarlatti, ten behoeve van vier dansparen, die met krukje in de hand een 'kamer' betreden. Op een witte cirkel in een open zwart toneel troeven zij elkaar af, maken zij elkaar het hof en keren zeven van hen ten slotte een vrouw de rug toe, omdat zij liever alleen gelaten wil worden. Solo's, duetten en een prachtig trio voor drie jongens zijn de opmaat voor een Spaans getinte finale voor Sol Leon, die hoofs haar uniciteit accepteert. De acht krukjes blijven als stille getuigen achter, wanneer Leon het vertrek verlaat. Vorige week liet Van Manen met drie NDT2-jongens zien dat het fel dribbelende en op Scarlatti's pianosonate in C majeur uitschietende mannentrio in dit vertrek nog maar het voorspel van zijn 'Solo' was, met dien verstande dat hij de dans der drie musketiers pittig versnelde op een vioolpartita van Bach.

'Wings of wax' is eveneens op een smeedwerk van verschillende composities gezet, maar dan van muziek voor viool, strijkers en piano dooreen. Ook Kylian koos voor pianomuziek van Cage en Bach, maar vulde dit aan met een vioolsonate van Heinrich von Biber en een strijkkwartet van Philip Glass. En net als Van Manen koos hij voor vier dansparen in strak-aansluitende tricots, in zwart met een rode of blauwe vleug. Meer dan Van Manen zoekt Kylian het in een suggestief, allegorisch toneelbeeld. Ditmaal bedacht decorontwerper en belichter Michael Simon dat de vogelvrij verklaarde dansers neerstrijken, rondrazen en vooral geborgenheid zoeken rond een dode boom met afgekapte wortels die ondersteboven midden op het toneel hangt. Rond de dode takken cirkelt een lichtspot, terwijl ook spots vanuit de toneelzijkanten een sinister schijnsel over de kale dansvlakte werpen, later aangevuld met een verticale batterij witte spots.

Wie of wat anders zijn de vier dansparen dan een achtvoudige Icarus, de jongeman die het advies van zijn vader Daedalus in de wind sloeg en zijn vleugels van was door de zon liet smelten. Breughel maakte van zijn val een schitterend schilderij, dat weer de dichter W. H. Auden inspireerde. Kylian is niet alleen een koppelaar van composities, maar ook van mythe, schilderkunst en poëzie. Het resultaat is een fenomenaal plastisch-organisch ballet, niet in het minst door de uitvoering. Brigitte Martin - Patrick Delcroix, Elke Schepers - Stefan Zeromski, Nancy Euverink - Johan Inger, Cora Kroese - Ken Ossola: in ruim twintig minuten omspannen hun kneedbare ledematen het gehele oeuvre van Kylian: van 'Synfonietta' tot 'Anna and the Austriches', met flarden uit 'Falling angels', 'Petite morte', 'Bella figura', 'Hearts labyrinth'. Meer dan ooit brengt Kylian openlijk hulde aan Van Manen, getuige de vier jongens, die hij laat tollen en jagen tussen de vier als marionetten verstijvende vrouwen.

De afsluitende duettenreeks staat evenwel haaks op Van Manens motto: 'alleen maar niet eenzaam'. In het ontwortelde dansbos van Kylian zoeken Cora Kroese en Ken Ossola tot slot elkaars omarming, op een wegstervende Goldbergvariatie van Bach. Alle acht dansers hebben dan al glorieus revanche genomen op Kylians laatste, minder geslaagde Holland Festival creatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden