dans

UTRECHT - Maria Voortman & Roberto de Jonge, Suzy Blok & Christopher Steel en Pieter de Ruiter & Saskia Matern behoren al enige jaren tot het 'middenkader' van de eigentijdse Nederlandse dans. De drie koppels opereren onafhankelijk van elkaar en hun produkten laten zich opvatten als drie resultaten van dezelfde 'culture of narcissism', het beruchte etiket dat de Amerikaan Christopher Lash aan de jaren tachtig meegaf.

In haar danscarrière raakte Voortman in de ban van Jan Fabre en ook Roberto de Jonge spiegelde zich aan de manier waarop deze Belgische beeldendkunstenaar-balletmaker zijn danseressen aan hun spitzen reeg. Terug in Nederland maakte het tweetal er een drieluik over.

Nadat Suzy Blok bij Stichting Dansproduktie de engelse danser Christopher Steel leerde kennen, besloten zij om zich samen als verleidelijke rauwkost met een sterk narcistische dressing aan het publiek te presenteren. In hun fysieke theater wensten zij het scherp van de snede op te zoeken.

Pieter de Ruiter deed eerst zijn internationale danservaring op bij gezelschappen op academische leest, in balletten van Christe, Marin, Naharin en Van Manen. In de danseres Matern ontmoette hij de dansmaterie naar zijn hart.

Nu is podiumdans misschien wel de uitlaatklep bij uitstek voor de theatrale vormgeving van narcisme en in hun bijdragen aan het jongste Spring Dance Festival in Utrecht gaven de bovengenoemden drie zeer persoonlijke varianten.

Voortman laat Narcissus' onvermogen tot eigenliefde zien door zich zo mysterieus mogelijk achter 'Her Silent Smile' te verschuilen. Opnieuw lukt het haar niet van de balletspitz los te komen. Haar nieuwste produktie is dan ook combinatie en conclusie van haar drie voorgaande. Dat balletschoeisel blijkt wederom pars pro toto te zijn van een haar verscheurend bestaan. De soliste splitst zich op tot een glijdend deel op kousevoeten en een strikt en stram pinnend deel op balletspitz. Bijgestaan door twee als danskraaien vermomde doodsengelen belijdt deze Maria haar lijdensweg van Barbie tot Barbarella. Onderweg ging er echter iets mis en het Barbie-meisje werd een pinnige moeder overste van een spitzen-klooster. Erg overtuigend werd het gehinkepoot als vleugellamme kraai niet. Daarvoor is het bewegingsmateriaal te gering, klampt zij zich ook te demonstratief aan drakerige beeldspraken. Ook het te hulp geroepen donderende geraas van Penderecki tot Eno kan dat niet verhelpen. Voortman en De Jonge lijden aan een te veel in plaats van tekort aan eigenliefde. Achter de stille glimlach gaat een verkrampte schaamteloosheid schuil, die mijn tenen deed krullen.

Blok & Steel zochten ditmaal naar de combinatie van rauwe dans en keiharde pop van de groep Poodle Naked. Het kan hen niet duivels genoeg zijn. Hun 'Anybody-Poodlenaked'-act pakte voornamelijk lachwekkend en potsierlijk pover uit. Kronkelend en rollebollend over een ziekenhuisbed en hangend in een visnet boven het plankier sloegen zij de plank mis. Zij deden krampachtig fataal, maar waren dat geenszins.

Choreograaf De Ruiter scoorde veruit het hoogste, niet in het minst door zijn inschakeling van drie markante, academisch getrainde dansers. Hij stelde Saskia Matern, Daniela Graca en Bennie Bartels voor als de samenstellende fragmenten van een kerkelijk glas in lood raam, dat hij met pure dans wil 'doorlichten': de drie vormen een eenheid, die hun choreograaf tot een religieus aandoende noodkreet over het milieu buiten de kerk inspireerde. Zijn 'Glas in lood' laat zich op vele manieren beschouwen. Mij namen de drie dansers mee naar een duister zwarte ruimte, gevuld met bidstoel, orgel-, klarinet en zang geluiden, maar ook met holle voetstappen en luidkrakende deuren. De grondstoffelijke Matern in donkerbuin, de hemels fladderende Bartels in blauw en de hen met natuurlijke krachten bestokende Graca in groen, meten hun onderlinge krachten en plooibaarheid, in een tot ondergang gedoemde strijd. Zij lijken daarmee De Ruiters angst voor een onafwendbare milieu-ramp te belichamen. In hun kringloop door dampkring, aardbodem en natuurkracht laten de drie dansers er de dansvonken en zweetdruppels vanaf spatten. Als tot slot zowel aarde Matern als hemel Bartels zich naast een bundel knipperende zaklantaarns in de uithoeken terugtrekken en Graca als zieltogend offerdier op het altaar van de wereld achterblijft, valt de fall out in, terwijl harde voetstappen de kerk verlaten. De Ruiters milieubewustzijn heeft een gedenkwaardig danstrio opgeleverd, waaruit elk narcisme hardvochtig verdreven is. Na zijn vorige Kain en Abel-produktie heeft hij zich nu op de eerste regels van Genesis gestort, dus de bijbelse ouverture tot de eerste broedermoord. Ook De Ruiter wil, met zovele collega's, Gods eerste compositieles nog eens 'door lichten', niet met de logos van het woord, maar met de logos van dans. Daarin is hij zeker geslaagd. Zijn dans-driehoek lijkt mij tevens een gloedvolle waarschuwing over de bereikte fase van het 'in den beginne'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden