dans

T/m 7 april in het Muziektheater Amsterdam.

De balletgigant maakte deze choreografie in 1947, tijdens een korte terugkeer naar de Parijse Opera als gast-balletmeester. Het weerzien van de Frans-Russische balletgoden deed hem beseffen hoe ver de inmiddels door hem getrainde, atletische Amerikanen nog afstonden van de klassieke Petipa-traditie. Zijn hart ophalend in Europa's beroemdste balletzaal besloot Balanchine hulde te brengen aan zijn leermeesters, op de vierdelige symfonie van Georges Bizet (1855). Oorspronkelijk noemde hij dit ballet 'Palais de Cristal'.

Sindsdien heeft elk zichzelf respecterend balletgezelschap in dit kristalpaleis willen verschijnen. Geen der Balanchine-creaties legt immers zo scherp en helder de ambachtelijke wortels van zijn muzikale scheppingsgeest bloot. In essentie maakte hij een sterk geabstraheerde, al pittig veramerikaniseerde versie van het 'Zwanenmeer'. De kwijnende, door hem zo verafschuwde Russische balletziel had hij toen al verjaagd met zijn passie voor de glamour en het bruisgehalte van de American spirit. Maar in de ruimtelijke verdeling en positionering der vier solistische paren, omringd door telkens twee andere half-solistische paren en een korps van zes tot acht danseressen, toonde Balanchine zijn originele klassieke geloof.

Hoe knap verwerkte hij in het allegro vivo, adagio en tweemaal allegro vivace de vier tijdloze varianten - zo men wil temperamenten - van de ballettraditie. 'Symphony in C' eist dus razendsnel pirouetteren, fenomenaal balanceren, strak springen met flitsend voetenwerk. Niks geen gekoketteer of sprookjesachtige praalzucht, maar een hommage aan de essentie van het vak. Tegen een strak blauw fond en via de met glitters afgezette witte tutu's en zwarte tunieken moet alles in dit paleis schitteren.

Bij de reprise door Het Nationale Ballet waren het vooral Sofiane Sylphe, Caroline Iura en Wim Broeckx die zich door het pittig gehouden tempo van het Nederlands Balletorkest (dirigente Nicolette Fraillon) niet van de kaart lieten brengen. In het wonderschone adagio plukte Anna Seidl, goed ondersteund door Jahn Johansen, de sterren uit Balanchine's hemel. Maar zo opwindend karaktervol als zij waren, zo dof glanzend en soms zelfs mat sloegen de toch zo scherp geslepen korps-delen uit. Niet met de nodige precisie maar wel met flair werd de finale er in een woud van maaiende armen en opgejaagde voeten doorheen gejast.

Hoe bizar pakte na deze opkicker het 'Duet' van Wayne Eagling op Wagners 'Isolde's Liebestod' uit. De zeven minuten zijn een acrobatisch gekunstelde hutspot, goed voor een gala waarin balletsterren mogen uitpakken. Alle handgrepen uit de grabbelton worden door Boris de Leeuw en Nathalie Caris toegepast: Isolde gaat niet dood van liefde maar moet wel allemachtig duizelig en misselijk zijn van al het getol, gezwaai, gesleep. Vraag vooral niet waar het allemaal voor nodig is.

Schimmig

Zo stralend deze balletavond begon, zo schimmig en door duistere zorgen gebukt eindigden de musici en dansers, door toedoen van Krysztof Pastors nieuwste ballet op Henryk Gorecki's jeugdwerk, 'The Symphony of Sorrowful Songs'. Centraal in het draakachtig lange ballet van de jonge Pool, die de treurnis van zijn landgenoot letterlijk tot op de tel door dertig dansers in rood, oranje en blauw liet slepen en trekken, staat de smetteloos witte Anna Seidl. Haar kronkelende ranke lijf wordt bestookt door deinende vloedgolven en oplaaiende vuurzeeën. Tegen een achterwand met lichtpuntjes, onder neerzakkende gepunte blokken of naast een muur van staal wordt de kommer en kwel bombastisch breed uitgemeten, maar zonder veel variatie. Er leek geen einde aan de statische onderdompeling in Poolse pathos in het kwadraat te komen. Soms zag ik een glimp van de bronstige torso's en prikbenen van de Béjart-dansers, soms ook Kylianeske kwellingen of een verdwaalde Van Dantzig. Vaker kneep ik mijn ogen dicht, om vooral de prachtige stem van Doreen de Feis niet te missen en van de gedateerde, bijna onsmakelijke aankleding van John Otto verschoond te blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden