dansopera

Te zien in Haarlem (30 en 31 januari) en tot en met 2 maart door het hele land.

Toch hebben regisseur Mirjam Koen, choreograaf Ton Lutgerink en geluidenmaker / uitvinder van muziekinstrumenten Harry de Wit zich door Shakespeare laten verleiden. Gewapend met zangers, dansers en een nieuw ontworpen blaasinstrument als 'gangmaker' wilden zij de onaantastbare tragedie over de wraak op de door zijn broer en overspelige vrouw vermoorde koning van Denemarken zelfs tot 'dansopera' maken.

De tijden dat we totaaltheater simpelweg 'opera' noemden zijn reeds lang voorbij. Thans wordt in de podiumkunsten over muziektheater, dansopera en literaire choreografie gesproken. Wat deze drie met elkaar delen is het streven naar een soort alchemistische reactie op het toneel door het combineren van klank, beweging, tekst en beeld. Moeilijker is het verschil tussen de drie produktieprocessen aan te geven. Dat wordt vooral bepaald door de accentverschillen in de dosering van de vier basiscomponenten. Maar ach, wat men ook in het geval Hamlet verzint . . . Shakespeare's variant van de Oresteia van Aeschylus wint het altijd; alle balletten en opera's die zijn naam kregen te dragen ten spijt. De beroemdste Hamlet als een het zwijgen opgelegde danser werd bij mijn weten in 1934 vertolkt door een vrouw: Bronislava Nyinskaia.

In de regie-choreografie van Mirjam Koen en Ton Lutgerink is van zo'n gewaagde aanpak geen sprake. Zij hielden zich trouw aan de originele en dramatische handeling. Hoewel John Taylor-Hamlet wel een danser is, presenteert hij zich primair als een acteur van het onvervalste Engels-traditionele soort. Een bewonderenswaardige huzarenpoging, maar slechts ten dele geslaagd. Ook van de overige dansers, onder wie Amy Gale als moeder Gertrude, Marcelo Evelin als Laertes, Ton Lutgerink als Horatio en Juan Kruz Diaz en Gabrielle Uetz als Rosenkrantz/Guildenstern wordt hun dansvaardigheid nauwelijks zichtbaar, mede door de oog strelende, maar zwaar neerhangende kostuums.

Belangrijk uitgangspunt in de rolverdeling is het onderscheid tussen de levenden die spreken en bewegen, en de doden die ook zingen en zich gaandeweg bij de zingende geest van Hamlets vader voegen om als stemmen in het hoofd rond te spoken. Zowel Ophelia (Marie Josee Joore) als de geest van Hamlets vader (Frans Fiselier) blijken over imposante zangstemmen te beschikken, die Harry de Wit zoveel mogelijk accentueert door er alleen geroffel onder te zetten. Hoezeer hij daarnaast ook zijn instrumentarium bewerkt en volblaast, erg indrukwekkend vond ik het niet. Het klankdécor doet te simpel dreunend of klagend aan en lijdt aan hetzelfde euvel als het spel: er wordt te nadrukkelijk ritmisch oud-Engels gedeclameerd. Helaas leidt die knieval naar Shakespeare's overdaad aan aforismen tot een amper verstaanbaar theater. Een haperende boventiteling als irritante afleider maakt dat alleen maar erger.

De danstoevoeging levert geen fysieke tekstverdieping op. Met uitzondering van enkele fraaie duetten, vooral voor Taylor met Lutgerink, werken de ensembledansen zonder tekst veeleer als vertragende stoplappen, die het tempo van de hele voorstelling (meer dan tweeëneenhalf uur!) te laag houden. Grootste struikelblok is de tekst-illustrerende aanpak van de dans, waardoor het praatje-plaatje-effect voortdurend opdook. Hoe beeldschoon de met bont afgezette, wapperende kostuums van Carly Everaert, Andrea Gottert en Atty Kingma en het kunstige houtsnijwerk in de wit houten zijwand ook zijn, zij bepalen de beeld/bewegingcombinatie net iets te veel.

Kortom, deze Hamlet viel me niet mee, ondanks alle evidente moeite om Shakespeare veelzijdig eer aan te doen. Een vermoeiende zit werd beloond met een laatste opflikkering. Kon Taylor zich in zijn 'to be or not to be' niet waar maken, in zijn fatale zwaardgevecht met Marcelo Evelin gebeurde dat wel. Gek misschien, maar van alle honderden goud op snee citaten die uit alle monden rolden, kon ik er maar één onthouden: 'Woorden zonder gedachten komen niet in de hemel'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden