Dansers in een politieke spagaat

interview | Overal waar het dansgezelschap Batsheva Dance Company buiten Israël optreedt, klinkt een oproep tot boycot. En dat terwijl de artistiek leider Ohad Naharin in eigen land fel uithaalt naar de nederzettingenpolitiek. Komend weekend is zijn 'Last Work' te zien in Amsterdam.

Eind januari stond Batsheva Dance Company als grand opening van het Festival Pays des Danses in Luik. Dit tot groot ongenoegen van de bekende Vlaamse choreograaf Alain Platel van Les Ballets C de la B, die in een open brief opriep tot een culturele boycot van Israël. De boodschap: haal Batsheva van de speellijst. Maar festivalleider Pierre Thys was het daar niet mee eens. Het is niet aan een culturele instelling om kunstproducten uit Israël te boycotten.

Alain Platels oproep staat niet op zich. Platel, die meerdere malen werkte met Palestijnse dansers in de bezette gebieden, is aanhanger van de internationale BDS-campagne (Boycot, Desinvestering en Sancties) die wereldwijd aandacht vraagt voor de rechten van de Palestijnen. Iedere Israëlische kunstenaar die financieel wordt ondersteund door de Israelische overheid is in de ogen van de organisatie een ambassadeur van het land. Batsheva Dance Company kreeg in Londen en Parijs te maken met protesterende spreekkoren, die het gezelschap ervan beschuldigden 'te dansen op de graven van Gaza'. Batsheva, dat toert met beveiliging, is inmiddels gewend geraakt aan het verstoren van voorstellingen door activisten. Tijdens het prestigieuze Edinburgh International Festival 2012 gebeurde dat onder de noemer 'Don't dance with Israeli Apartheid'.

In januari 2015 stond de groep in de Amsterdamse Stadsschouwburg en ook daar werden acties aangekondigd. In overleg tussen actievoerders, de schouwburgleiding en het gezelschap werd besloten een flyeractie voor aanvang van de voorstellingen toe te staan. Vanwege de gijzeling in een Joodse supermarkt in Parijs, daags voor de Amsterdamse première, besloten actievoerders die in een Facebookgroep opriepen de voorstelling te verstoren, de daad niet bij het woord te voegen.

De acties rond de optredens van het gezelschap lijken het afgelopen half jaar te zijn weggeëbd, blijkt bij navraag bij Stadsschouwburg Amsterdam waar Batsheva aankomend weekend weer op de bühne staat. Niet alleen in Amsterdam zijn (vooralsnog) geen acties gepland, bij theaters door heel Europa is het de laatste maanden stil gebleven. Volgens dansprogrammeur Anita van Dolen heeft het verstoren van voorstellingen "na de aanslag in theater Bataclan in november 2015 een onacceptabele lading gekregen."

Wat opvalt is dat BDS-activisten zich niets aantrekken van de standpunten van Ohad Naharin, die vijfentwintig jaar de artistieke leiding over Batsheva voert. De choreograaf haalt in eigen land fel uit naar de nederzettingenpolitiek en is voorstander van een Palestijnse staat. Daardoor heeft hij doorlopend bonje met de nieuwe Likut-minister van cultuur, Miri Regev. De minister, precies een jaar geleden aangetreden, vindt dat kunst in de eerste plaats gezagsgetrouw moet zijn.

Ze wil zelfs verplichten dat alle gesubsidieerde cultuur- en sportinstellingen de Israëlische vlag prominent aan het gebouw hangen. Haar eerste actie was het dreigen met een subsidiestop van het Jerusalem Film Festival. Dat wilde de documentaire 'Beyond the fear', over de moordenaar van de minister-president Yitzchak Rabin, vertonen. De film werd ondanks een enorme ophef daarover in de culturele wereld, toch van het programma gehaald. De regering Netanyahu zegt ervoor te willen zorgen dat openbare middelen de nationale eenheid ten goede komen. Regev in Jerusalem Post: "We gaan geen kunst subsidiëren die Israël belastert."

Batsheva's productie die in Amsterdam is te zien heet 'Last Work', als terloopse verwijzing naar het culturele klimaat in Israël, waarin het creëren van kunst onder deze omstandigheden weleens onmogelijk zou kunnen worden. Ohad Naharin: "Ik leef in een land waar racisme, brutaliteit, onwetendheid en fanatisme de overhand hebben gekregen."

Dat moet schrijnend zijn: met beveiliging op tournee omdat u als ambassadeur van de Israëlische politiek wordt gezien, onder vuur in eigen land omdat u afstand neemt van die politiek.

"Mijn motivatie - waarom ik choreografeer, dans, voorstellingen maak - heeft niets met politiek te maken. Ik heb een heel sterke mening als het om politiek gaat, maar bij het creëren van voorstellingen speelt die mening geen enkele rol."

U bent een wereldberoemde choreograaf, een van de bekendste kunstenaars van Israël. Voelt u zich niet geroepen explicieter naar buiten te treden met uw kritiek?

"Ik heb geen macht om iets aan de situatie te veranderen. Dat is ook niet mijn agenda. Als je politieke structuren wilt veranderen, dan moet je dat doen vanuit de politiek. En ik ben geen politicus, ik ben kunstenaar. Ik zit op één lijn met de BDS, wat betreft het onrecht dat de Palestijnen wordt aangedaan. Maar ik ben het met ze oneens dat de boycot van een dansgroep de Palestijnse zaak enig goed zal doen. Als ik zou geloven dat het iets zou uitmaken, dan zou ik niet schromen meteen mijn eigen voorstellingen te boycotten."

Een boycot is een duidelijk signaal, vindt BDS.

"Ons boycotten zou de zaak juist kwaad doen. Wij vertegenwoordigen in Israël nou net de mensen die staan voor verandering. Batsheva representeert een Israël waar religie, nationalisme en etniciteit geen rol spelen. In dat licht bezien zouden we ondersteund moeten worden, niet geboycot. Maar nogmaals, kunst is geen kwestie van politiek, rechts of links. In mijn land zijn er ook kunstenaars die pal achter de regering staan."

Toch maakt u zich zorgen over hoe de politiek omgaat met kunst in uw land.

"De minister van cultuur zegt letterlijk: cultuur is overgenomen door de lefties. Dat wil ze een halt toeroepen. Dat verkondigt ze bijzonder luidkeels, zonder enige nuance of kennis van zaken. In toenemende mate zien Israëlische politici in kunstenaars de boodschappers van hun politiek. Ik verzet mij tegen de onwetendheid en het machtsmisbruik om een politieke agenda erdoor te drukken door middel van de kunsten. Mijn subsidie kan stoppen, maar ik kan niet worden gedwongen te stoppen met choreograferen. De staatssubsidie is eenderde van ons benodigde budget, de rest financieren we uit sponsoring en internationale tournees.

"Inmiddels hebben we een verlaging van 10 procent van onze subsidiëring gekregen omdat de criteria zijn veranderd. In plaats van artistiek-kwalitatieve criteria, spelen nu populistische criteria een rol; dat je als groep dicht bij de grens opereert bijvoorbeeld. Maar regeringen komen en gaan. Ik heb in de vijfentwintig jaar van mijn artistiek leiderschap alles meegemaakt, en deze minister zit er ook niet voor eeuwig."

In de stukken van Ohad Naharin gaat pure beweging gepaard met intense spanning en een dramatische lading die, volgens de choreograaf, veel verdergaat dan een politieke metafoor of welke specifieke betekenis dan ook. Misschien wel het intrigerendste beeld uit 'Last Work' is de danser die achter op het podium gedurende de hele voorstelling op een loopband rent - actief op weg, maar nooit ergens arriverend.

Veelzeggende titel, 'Last Work'.

"Dramatisch, ja, maar op een lichte manier. Want ik wéét dat dit niet mijn laatste stuk is, althans dat is niet mijn intentie, het was alleen mijn intentie dit stuk zo te noemen. Je zult nooit iets van uitleg zien in mijn werk, en dat gegeven heb ik nu doorgetrokken; de titel zegt niets specifieks maar heeft wél een enorme lading. Je kunt het relateren aan de Israëlische politiek, maar mijn advies aan de toeschouwer is om dat vooral níet te doen. Die interpretatie weerhoudt je van de werkelijke beleving."

En dan het beeld van die danser, die maar holt en nergens aankomt...

"Ik geloof in vooruitgang, dat is de les die we uit de geschiedenis kunnen trekken. De danser die rent, all this effort, but standing still, dat zou je er in kunnen zien. Maar het beeld staat ook voor kracht en continuïteit, het gaat veel verder dan welke letterlijke invulling dan ook. Als je een mooie brug ziet, denk je dan: dit is een constructie die zo veel ton kan dragen, en stukken land met elkaar verbindt? Nee. Je ziet een schitterende brug, nog voordat je er een idee over ontwikkelt. Ik houd van bruggen."

'Last Work' van Batsheva Dance Company, zo 15/5 en ma 16/5 17.00/21.00 uur, Stadsschouwburg Amsterdam. Voor de matinee op maandag zijn nog kaarten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden