Dansen in de versneller

interview | Dans als poort naar de wetenschap. In de dans-operafilm 'Symmetry' dringt filmmaker Ruben van Leer door tot in de kern van de Cern-deeltjesversneller.

Filmmaker Ruben van Leer had nooit gedacht dat de fysici van het Cern-instituut zó enthousiast zouden zijn over de aanwezigheid van dansers in hun bolwerk, 's werelds grootste deeltjesversneller nabij Genève. Hij heeft er de dans-operafilm 'Symmetry' gemaakt, de eerste fictieve film die ooit op deze locatie is gedraaid. Van Leer: "Ik was bang dat ze zouden denken dat we hun werk belachelijk zouden maken, waardoor ze het zouden afschermen, maar niets was minder waar. Met filmen konden we overal komen: tot in de centrale computerkamer waar Higgs-boson voor het eerst is waargenomen, het langgezochte deeltje dat alle andere deeltjes massa geeft. De fysici wilden zelfs graag participeren in de film. Op sommige momenten kun je niet onderscheiden wie danser is en wie fysicus."

'Symmetry' gaat morgen in première tijdens Cinedans, een festival waar de focus ligt op dansfilms en -documentaires. En volgende week is de film, geflankeerd door de 'making of'-documentaire 'Symmetry Unravelled', óók te zien op het Cern-festival. Op die wetenschapsbijeenkomst wordt stilgestaan bij de herstart, verderop in maart, van de Large Hadron Collider, de grootste machine ooit door mensen gebouwd, die de allerkleinste bouw?tenen van het menselijk bestaan verder in kaart zal brengen.

Dat 'Symmetry' twee afzonderlijke premièremomenten heeft, geeft wel aan dat kunst en wetenschap elkaar niet zo gemakkelijk raken. Terwijl de film juist gáát over de verwantschap tussen beide, aldus Van Leer. Zoals een Cern-wetenschapper het verwoordt in de making-of-documentaire: 'Kunstenaars en wetenschappers analyseren wat niemand eerder heeft gezien'.

Van Leer: "In de film transformeert een fysicus in een danser, om antwoord te vinden op de grote vragen in zijn hoofd. Muziek, met zang van sopraan Claron Mcfadden, en dans gechoreografeerd door Lukas Timulak, stellen hem in staat buiten de dimensies van ruimte en tijd te treden, een wereld van vóór de oerknal."

'Symmetry' is volgens Van Leer dan ook vooral een onderzoek naar hoe je emotie kunt verbinden aan wetenschap. "Ofwel hoe je het mechanische van het leven als het ware kunt musicaliseren. Als kunstenaar ben ik geïnteresseerd in hoe je daarmee verhalen vertelt. Verhaalstructuren veranderen naarmate de wetenschap meer ontdekt. Goed voorbeeld is de film 'Interstellar' van Christopher Nolan, waarin iets heel ingewikkelds als de relativiteitstheorie in een begrijpelijke taal wordt gegoten."

Cern - Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire - bevat de grootste verzameling data ter wereld. Het is tevens de grootste vredesoperatie ooit: er werken wetenschappers van 113 nationaliteiten, afkomstig van 608 universiteiten aan experimenten die de oorsprong van het leven in kaart brengen. In 2011 riep Cern een culturele raad in het leven om de gesloten Cern-wereld te ontsluiten en om de complexe theorieën die in Cern worden ontwikkeld en anders buiten zicht blijven, van bloed te voorzien. Met residentieprogramma's en stipendia krijgen kunstenaars ruimte om op Cern-programma's te reflecteren. Kunstenaars die zich aan Cern hebben verbonden zijn onder anderen de Nederlandse fotograaf Frans Lanting, de Engelse componist Brian Eno en beeldhouwer Antony Gormley.

Volgens Ruben van Leer, die dankzij deze culturele raad tot diep in het hart van Cern kon doordringen, is die koppeling van kunst aan wetenschap logisch.

"Cern is de spiegel van al wat er in onszelf zit, en wat we proberen te begrijpen. Wie zijn we en waar gaan we naartoe? Het zijn de vragen die kinderen aan de keukentafel stellen, maar wat later niemand hardop durft te vragen. Behalve wetenschappers en kunstenaars."

Dat hij voor die vragen de dans als medium heeft genomen, was voor hem vanzelfsprekend.

"Dansers geven op intuïtief niveau uiting aan die vragen, al bewegend komen ze tot inzichten. Ze vormen een poort tussen wetenschap en emotionaliteit, op een heel natuurlijke manier."

'Symmetry' van Ruben van Leer/'Symmetry Unravelled' van Juliette Stevens tijdens Cinedans | Dance on screen. Première 14/3 Eye Amsterdam. Ook te zien tijdens het Cern-festival op 18/3 in Pakhuis De Zwijger Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden