Dansen als licht op het water

Choreograaf Lucinda Childs gaf de minimal music van Philip Glass een gezicht met abstracte dans. Ze is nu in Nederland te zien met de remake van 'Dance' (1979) en maakt nieuw werk voor Introdans.

In elk interview noemt de Amerikaanse choreografe Lucinda Childs de ontmoeting met de componist Philip Glass een van de belangrijkste gebeurtenissen in haar leven. En dat is waarschijnlijk niet overdreven: Glass' muziek gaf richting en duiding aan haar danstaal.

Vóór hun eerste samenwerking in 1976 voor de opera 'Einstein on the Beach' - afgelopen week in een revival in het Amsterdamse Muziektheater te zien - had de choreografe zelfs nog nooit eerder met muziek gewerkt. Als kind van de New Yorkse avant-garde was ze uitsluitend geïnteresseerd in de pure zeggingskracht van het lichaam. Maar de zich steeds herhalende verschuivingen in ritmische structuren van Glass' minimal music, schiepen voor Childs een beter kader om terug te gaan naar de basis van dans: als een zich repeterend maar ultradynamisch bewegingsstelsel in ruimte en tijd, op spannende wijze uitgedrukt in een grid van geometrische patronen.

Als je kijkt naar een ballet van Childs is het alsof de partituur letterlijk over het podium is uitgerold en de dansers daar als muzieknoten overheen bewegen. Prehistorisch ballet, vond een criticus. En hoewel er veel meer choreografen in de weer gingen met minimal dance is Lucinda Childs een van de bekendste gezichten van deze dansstroming gebleven. Een gezicht dat volgens de New York Times een kruising is tussen dat van Catherine Deneuve en Katharine Hepburn. Een gezicht dat volgens de Engelse krant de Guardian bovendien haar danstaal karakteriseert: een heldere schoonheid, van waaruit een scherpe, niet geheel te doorgronden intelligentie uitgaat.

"Mijn generatie heeft gevochten voor het feit dat dans een op zichzelf staande kunstvorm is", zegt ze. "Dans kan alleen focussen op vorm, een abstract gegeven zijn, en toch een intens menselijke ervaring bieden." Het is die gerichtheid op vorm, verpakt in een hypnotiserende theatrale belevenis, die 'Dances' uit 1979 een mijlpaal in de dansgeschiedenis maakt. Het stuk werd in 2009 in een 55 minuten durende remake opgevoerd en doet deze week de Amsterdamse Stadsschouwburg aan.

'Dance' is welgeteld de tweede samenwerking tussen Lucinda Childs en Philip Glass, en toch is er sprake van een sleutelwerk. De ruimte wordt ingenomen door elf dansers die elke noot en pas moeten uittellen om de variaties in de terugkerende geometrische patronen uit te voeren. Het is een bijna onmenselijke tour de force van concentratie, muzikaliteit en uithoudingsvermogen. De toeschouwer zal vooral de hypnotiserende, louterende slagkracht van het werk bijblijven - 'als licht op het water', beschreef een criticus.

Op de achtergrond zien we een zwartwitfilm van kunstenaar Sol LeWitt, waarin passages uit de choreografie de revue passeren. Daardoor lijkt het alsof de gefilmde dansers deel uitmaken van het ensemble, waarmee 'Dance' tot een van de eerste geslaagde interacties tussen dans en film kan worden gerekend. Kennelijk hing zoiets in de lucht, op de drempel naar het nieuwe decennium van de jaren tachtig, dat nu als een van de vruchtbaarste dans-era's wordt beschouwd. Aan het andere eind van de oceaan zou ook de Nederlandse dansmaestro Hans van Manen in 1979 dansgeschiedenis schrijven met zijn videoballet 'Live'.

In de VS wordt Childs vooral gezien als exponent van het befaamde Judson Dance Theater. Childs sloot zich in 1963 aan bij de roemruchte groep, waar werd geëxperimenteerd met de ideeën van postmoderne dansvernieuwer Merce Cunningham en diens muzikale partner in crime John Cage. Motto was: alles kon dans zijn en dans hoefde nergens over te gaan.

Childs' vroege werken bestonden uit solo's in de geest van de collages van beeldend kunstenaar Robert Rauschenberg. Ze combineerde gevonden voorwerpen als krulspelden, vergiet, plastic zak en sok en verbond daar in 'basale acties' alledaagse bewegingen aan. Bijna ging Childs voor de dans verloren, toen ze het in 1968 zat was bij het armlastige Judson bij dansers 'te moeten bedelen' om voor bijna niets aan haar stukken mee te werken. Ze werd onderwijzeres. Dat gaf haar wat rust en afstand om na vijf jaar, met overheidssteun, een eigen groep te formeren. Die groep kwam en ging weer ten onder in een continue gevecht om het financieel voortbestaan.

De struggle bleef, ook nadat ze het conceptueel vormonderzoek achter zich liet en het minimalisme omarmde. Childs heeft dan ook meer gewerkt op uitnodiging van gezelschappen in Europa, dan in thuisland Amerika. In Nederlandse ogen ondenkbaar als het gaat om een dansicoon dat als voorbeeld diende voor wereldwijd toonaangevende dansmakers, zoals de Vlaamse Anne Teresa De Keersmaeker en de Chinese Shen Wei. Zelfs de jongste generatie dansmakers is door haar beïnvloed.

Het Arnhemse gezelschap Introdans heeft Childs altijd in het vizier gehouden. Naast een deel van 'Dance', voegde Introdans 'Chairman dances' (op muziek van minimal componist John Adams) aan het repertoire toe. Dat Introdans de taal van Childs zo goed 'in het lijf' heeft zitten, deed Childs besluiten om voor de eerste keer een nieuw werk voor een Nederlandse dansgroep te creëren. De muziek van de Pool Wojciech Kilar staat hierin centraal: muziek met een 'minimal' karakter, maar met een spirituele ondertoon, die de dansers ruimte laat om uit haar voorgeschreven vorm te treden.

Het gebruik van Kilars muziek geeft aan dat Childs' artistieke ontwikkeling niet heeft stilgestaan: naast de bredere muziekkeuze is Childs met spitzen uit het academische ballet gaan werken, wat haar compositorische methodes duidelijk heeft beïnvloed. Haar werk is wel 'typisch Childs' gebleven en behoudt zijn zeggingskracht. Haar dans is daarom weleens vergeleken met de 'little black dress' - het kleine zwarte jurkje dat nooit uit de mode raakt.

'Dance' van Lucinda Childs Dance Company 16/1 en 17/1 Stadsschouwburg Amsterdam. Nieuw werk bij Introdans, naast reprise van 'Chairman dances', als onderdeel van 'Moderne meisjes', van 8/2 t/m 14/6 in Nederland te zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden