Dans met een hamer

Israëlische dans is populair in Nederland. De energieke choreografieën kunnen hier goed aarden in de relatief jonge danstraditie.

Tijdens de afgelopen Nederlandse Dansdagen vielen in Nederland werkende Israëlische choreografen in de dansprijzen. Keren Levi kreeg de Dioraphte Dansprijs voor 'The Dry Piece' en Guy Weizman en Roni Haver van Club Guy & Roni ontvingen de Zwaan voor de beste dansproductie 2012 voor 'Midnight Rising'.

Al meer dan vijfentwintig jaar is Nederland een vruchtbare bodem voor Israëlische dansmakers. Van 'oude rotten' als Itzik Galili, tot een aantal jaar geleden met zijn Galili Dance een van de toonaangevende groepen in het Nederlandse dansbestel, tot bovengenoemde makers, én nieuwkomers als Mor Shani, artist in residence bij Dansateliers Rotterdam en bij ICK Amsterdam. Er blijkt een behoorlijk consistente danslijn te lopen vanuit Tel Aviv naar de Nederlandse dansklei. En het Nederlandse publiek blijkt bijzonder gevoelig voor de danstaal uit het beloofde land. Hoe is dat te verklaren?

Anita van Dolen is programmeur dans van Stadsschouwburg Amsterdam. Aanstaande maandag vindt daar de aftrap plaats van een drieluik met de dansgroepen van Sharon Eyal en Hofesh Schechter uit Israël en de nieuwe voorstelling van de gelauwerde Club Guy & Roni, stadsgezelschap van Groningen. Van Dolen: "Wat Israëlische choreografen met elkaar gemeen hebben is dat het gaat om de emotionele lading áchter de passen, maar die is niet mogelijk zonder een enorme danstechnische beheersing. Het werk van Sharon Eyal is heel verfijnd en heeft tegelijk zo veel power dat je als toeschouwer omver wordt geblazen. Dat is een welkome aanvulling op het Nederlandse dansveld, waar dans doorgaans ingetogener wordt benaderd."

Gilad Reich volgde als dansrecensent voor diverse Israëlische media de dansscene, die op een paar groepen in Jeruzalem na, is gecentreerd in Tel Aviv. Reich: "In Israël bestaat een gezegde: "Dans maak je met een hamer. Het is bepaald geen balletgepriegel of navelstaarderij, het gaat om energie en het onderzoeken van extremen. Vergelijkbaar met hoe Israëliërs met elkaar omgaan: heb je iets te zeggen, zeg het dan nú want misschien krijg je wel geen tweede kans. Er gaat urgentie vanuit."

Zionistische erfenis
Folkloredansen zijn een belangrijk onderdeel van de Israëlische opvoeding, een zionistische erfenis om een eigen identiteit mee te formuleren. Maar 'artistieke' dans heeft volgens Reich pas sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een breed publiek. "Voor klassiek ballet was er altijd beperkte belangstelling in Israël, voornamelijk vanuit de Russische gemeenschap. Daarentegen is contemporaine dans steeds populairder geworden, onder alle bevolkingsgroepen. Het keerpunt is het jaar 1990 toen Ohad Naharin aan het roer kwam van Batsheva Dance Company, een gezelschap dat nog zwaar leunde op de modernistische dansstijl van oprichtster Martha Graham. Analoog aan de ontwikkeling van een nieuw centrum voor hedendaagse dans in Tel Aviv, Suzanne Dellal, zette Naharin Batsheva totaal naar zijn hand. Hij bracht Europese invloeden in, zoals die van de expressionistische Jiri Kylián en balletvernieuwer William Forsythe, maar het allerbelangrijkste: hij maakte dans sexy."

Naharin kwam met een duidelijke esthetische visie, die voor een niet onbelangrijk deel stoelde op een aantrekkelijk pr-beleid en aantrekkelijke dansers. Reich: "Zijn protegé Sharon Eyal, die nu met haar eigen groep in Amsterdam is te zien, is voormalig fotomodel. Niet dat alle Batsheva-dansers supermooi moesten zijn, maar 'speciaal' was toch echt een vereiste; een club bijzondere mensen waar je graag bij wilt horen. Naharin was zich er zeer van bewust dat dans ook show behelst. In zijn hoogtijdagen trokken zijn stukken duizenden toeschouwers tegelijk. Je kon Bathsheva-arrangementen naar Eilat boeken, compleet met diner en overnachting. Het leek Las Vegas wel."

Strijd, overleven, onderdrukking
Naharin ontwikkelde een specifieke danstechniek - meer een dansfilosofie eigenlijk - die naast een organische flow in beweging, draait om de zelfexpressie van de individuele dansers en het genereren van gevoelens. Met behulp daarvan stelde hij een choreografische taal samen die refereerde aan elementen uit de Israëlische cultuur, maar op zo'n manier dat het ook universeel interessant werd. Reich: "Natuurlijk lazen critici politieke of maatschappelijke thema's in zijn dans: strijd, overleven, onderdrukking. Maar áls Naharin dat al expliciet verbeeldde, bijvoorbeeld een verwijzing naar de muur die Joden van Palestijnen scheidt, gebeurde dat op zeer subtiele wijze. Het leven is al onzeker genoeg, daar hoeven Israëli's niet op een expliciete manier mee te worden geconfronteerd. Dans is in Israël tevens een manier om aan de wereld te ontsnappen."

De door Naharin getoonzette geest van de Israëlische dans en de aanlokkelijke combinatie van urgentie en sexyness, kristalliseerde zich bij zijn navolgers verder uit. De Israëliërs die vanuit Tel Aviv in Nederland neerstreken, zijn volgens programmeur Anita van Dolen te verdelen in twee 'richtingen': "De rauwe, dynamische opvatting van dans van Club Guy & Roni en de meer conceptuele benadering van makers als Keren Levi en Mor Shani. Allemaal een beetje gevaarlijk. Deze choreografen zijn niet bang om tot het uiterste van hun artistieke kunnen te gaan, en weten daarmee zichzelf én de werkelijkheid te ontstijgen. Dat is niet alle dansmakers gegeven."

Maar waarom kiezen Israëliërs voor Amsterdam, Rotterdam en Groningen? Volgens Gilad Reich, die een aantal jaren in Nederland woonachtig is geweest, komt dat door het internationale karakter en de openheid van de Nederlandse danswereld. "Nederland heeft een jonge danstraditie, dus kon men fris beginnen en van daaruit tot grote hoogte groeien. Datzelfde geldt voor Israël: er was zand en veel ambitie."

Stadsschouwburg Amsterdam presenteert de komende tijd dans uit Israël: L-E-V ('hart') van Sharon Eyal met 'House' op 14/10. Op 5/11: 'Sun' van Hofesh Shechter, eveneens ex-Batsheva Dance Company. Op 30/11: 'Naked Lunch' van Club Guy & Roni. In Something Raw, festival voor internationale dans en performance in theater Frascati en de Brakke Grond in Amsterdam is op 16 en 17/10 de jonge choreograaf Mor Shani te zien met 'Love-ism Chapter 2 / It will end with tears'. www.ssba.nl/www.frascatitheater.nl

foto Gadi Gadon

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden