Dans met de mode

De Amsterdamse Fashion Week laat zien dat het huwelijk tussen mode en dans steeds hechter wordt. Maar zonder voeding bloedt de liefde dood.

Toen modeontwerper Hedi Slimane in 2012 modehuis Dior verruilde voor Saint Laurent, fronste de modewereld de wenkbrauwen. Want hoe kon de uitvinder van de 'grunge-look', degene die de zwarte skinny jeans in het straatbeeld had gebracht, dat chique Parijse modehuis een nieuwe tijd in loodsen? Middels een dansvideo presenteerde Slimane een lijn ballerinaschoentjes, waarmee hij in één slag zijn punt wist te maken. De klassieke platte vrouwenschoen, ooit geïnspireerd door de balletspitz waarmee op het puntje van de tenen kan worden gedanst, was nu uitgevoerd in zwart leer, en van ijzerbeslag voorzien. In de video draaide een ballerina daarop gracieuze pirouettes. Stoer, rock-'n-roll, maar toch verfijnd - helemaal van nu.

Het was slim van Slimane om te refereren aan het huwelijk tussen mode en dans om zijn artistieke visie met de wereld te delen. Dat huwelijk gaat terug tot de Ballets Russes, de balletgroep van Sergej Diaghilev, die in de eerste drie decennia van de vorige eeuw vanuit Parijs belangrijke artistieke allianties tussen verschillende kunstvormen smeedde. Een beroemd voorbeeld daarvan is het ballet 'Le Train Bleu' uit 1924, waarvoor Coco Chanel de kostuums ontwierp. Deze samenwerking zette de trend voor talrijke collaboraties tussen modeontwerpers en dansmakers, waarin vaak sprake is van diepe artistieke verbintenissen. Gianni Versace en choreograaf Maurice Béjart vormen er zo een, een samenwerking die een nieuw type mannelijke sexy dansers hielp introduceren.

Talrijk zijn ook de referenties aan dans die in verschillende modecollecties van, pak 'm beet, de afgelopen vijftig jaar zijn terug te vinden. Iconisch werd de Ballets Russes-collectie uit 1976 van Yves Saint Laurent, de modeontwerper die zijn naam gaf aan het huis waar nu Hedi Slimane de scepter zwaait. En dergelijke verwijzingen naar de dans en zijn tradities nemen de laatste jaren toe. Zo stuurde Valentino, het Italiaanse modehuis dat de trouwjurk voor koningin Máxima ontwierp, in zijn meest recente presentatie zijn modellen in tutu's de catwalk op. En in een promotiecampagne voor modehuis Dior in 2012 figureerde Oscarwinnares Natalie Portman uit de balletfilm 'Black Swan' in een zwarte-zwanenjurk, refererend aan de balletklassieker 'Zwanenmeer'.

Het was het succes van die film 'Black Swan' (2010) dat voor de grote opleving zorgde in het huwelijk van mode en dans. Dansers worden sindsdien, ook in Nederland, steeds vaker gevraagd als modellen in modeshoots en catwalkshows. Ballerina Igone de Jong van Het Nationale Ballet (HNB) stond onlangs met een fotoserie in modeglossy Vogue, en haar HNB-collega's waren tijdens de Parijse modeweek van januari 2014 te zien op de catwalk van couturiers Viktor & Rolf. Ook trad Nederlands grootste balletgezelschap op in de campagne van Hans Ubbink, de modeman die Matthijs van Nieuwkerk in 'De wereld draait door' al jaren strak in het pak hult.

Goed huwelijk

Er is pas sprake van een goed huwelijk als er sprake is van een dialoog, vindt de Nederlandse modeontwerper Aziz Bekkaoui. Hij ontwierp de afgelopen vijftien jaar onder andere kostuums voor balletten van Krisztina de Chatel en dansgroep Leine en Roebana. Hoe verklaart hij de amourette tussen dans en mode? Bekkaoui: "De basis voor een relatie ligt er al: het gaat in zowel dans als mode om de vormgeving van het lichaam in de ruimte. En vanuit die basis kun je dingen van elkaar leren. Ik leerde van mijn werk voor dans 'de geklede mens' beter te begrijpen; kreeg inzicht in hoe mensen bewegen en functioneren. Ook in praktische zin; zo heb ik een kledinglijn kunnen ontwerpen waarin je vooral lékker kunt bewegen - ideaal voor yoga, of een balletles."

Het gebeurt jammer genoeg te vaak dat er een bekende ontwerper door een balletorganisatie of -huis aan een choreograaf wordt 'geplakt', meent Bekkaoui. "Een klinkende naam van een modehuis is goed voor media-aandacht, en brengt nieuwe publieksgroepen op de been. Maar zodra de samenwerking een gimmick is, een trucje zonder echte betrokkenheid, is er slechts sprake van een gearrangeerd huwelijk. En dat leidt zelden tot echte liefde."

Zo krijgt het New York City Ballet kritiek sinds het gezelschap vanaf 2012 balletgala's brengt rond het thema high fashion. Ontwerpers, onder wie de Nederlandse Iris van Herpen in 2013, worden daarbij voor een enkel ballet gekoppeld aan choreografen. Dat helpt het nog niet zo lang geleden door financiële en personele problemen geteisterde gezelschap er weliswaar bovenop (de groep is the new hot thing in town, en harkt met één gala ongeveer drie miljoen dollar aan recettes binnen), artistiek is er weinig meerwaarde te bespeuren. Vaak is de uitkomst het 'trucje' waarover Bekkaoui het heeft. Wat al te opzichtige kostuums van Valentino voor het galaonderdeel 'Bal de Couture' van Peter Martin werden door critici beoordeeld als 'grotesk'.

Ook Het Nationale Ballet stuurt aan op meer allianties met de wereld van de mode. Vorig jaar werd het Nederlandse modehuis Viktor & Rolf voor het programma 'Dutch Doubles' gelinkt aan choreograaf Jorma Elo. De kijk op de klassieke tutu, in geometrische vormen uitgevoerd, maakte het dansen er niet bepaald gemakkelijker op. Welk doel dient zo'n samenwerking dan, vroegen critici zich af.

Het initiatief dat nu vanuit eigen HNB-gelederen is ontstaan, en dat tijdens de Amsterdam Fashion Week wordt gepresenteerd, stemt hoopvol. Ex-danser Mathieu Gremillet, nu filmmaker bij HNB, zocht contact met de jonge ontwerper David Laport omdat diens lente-zomercollectie 2015 hem tot de verbeelding sprak. Gremillet: "In Laports ontwerpen zit al zo veel beweging, zo veel lucht en lichtheid; het lijken wel balletkostuums."

Mode-installatie

Laport, op zijn beurt, was erg geïnteresseerd om zijn collectie, geïnspireerd op de insectenwereld, op een andere manier te tonen dan met paraderende modellen . Laport: "Met dans krijg ik de mogelijkheid om het gevoel van beweging en expressie, dat in mijn ontwerpen altijd een belangrijke rol speelt, nog zichtbaarder te maken. Mode draait uiteindelijk om kleding op een lichaam, en wie kunnen dat beter visualiseren dan dansers?" Samen met choreograaf Juanjo Arques bedachten Gremillet en Laport een mode-installatie, met film en live dans, waarin de disciplines elkaar versterken.

Een dergelijke kruisbestuiving beleeft Aziz Bekkaoui ook met performanceartiest Marina Abramovic, met wie hij momenteel veel samenwerkt. "Daarbij staat centraal: hoe vertaal je een concept in beweging en in ontwerp, en hoe maak je dat vervolgens inzichtelijk voor publiek? Soms kun je dan als modeontwerper en dansmaker samen tot de slotsom komen dat er wellicht helemaal geen kleding nodig is om te zeggen wat je te zeggen hebt; dat naakt volstaat."

Beroemde dans-modekoppels

Pina Bausch en Johji Yamamoto

Anne Teresa De Keersmaeker en Dries van Noten

Marina Abramovic en Aziz Bekkaoui/AZIZ

Maurice Bejart en Versace

Roland Petit en Yves Saint Laurent

Sidi Larbi Cherkaoui en Givenchy

Angelin Preljocaj en Jean Paul Gaultier

Merce Cunningham en Rei Kawakubo/Comme des Garçons

Benjamin Millepied en Rodarte

Modeweek in Amsterdam

Voor zijn herfst-wintercollectie 2015/16 'UNITED HEARTS NOW!' liet Aziz Bekkaoui zich inspireren door de kracht van liefde tussen onverwachte werelden, over grenzen heen. De show is vanavond te zien tijdens de Fashion Week Amsterdam.

Op za 24/1 presenteert ontwerper David Laport in samenwerking met filmmaker Mathieu Gremillet en dansers en choreograaf Juanjo Arques van Het Nationale Ballet zijn lente-zomercollectie 2015 tijdens het event 'Fashion & Ballet' in de Koepelkerk in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden