Dans is van iedereen

Julidans | Populaire cultuur is nu voor veel choreografen dé inspiratiebron. De hedendaagse dans hoeft niet meer voort te borduren op oude danstradities, blijkt ook uit het programma van Julidans.

Je kunt er niet omheen tijdens deze editie van Julidans, het internationale festival voor hedendaagse dans in Amsterdam: een groot aantal choreografen put voor zijn werk gretig en veelvuldig uit populaire cultuur. De elektriserende sfeer van een club (Christian Rizzo, Frankrijk), de stardom van Madonna, Rihanna of Justin Bieber (Guillem Mont de Palol en Jorge Dutor, Spanje), discodans (Pere Faura, Spanje-Nederland) en de entertainmentindustrie van Manilla (Arco Renzo, Duitsland). Elementen uit de populaire cultuur werpen voor deze choreografen een nieuw licht op de hedendaagse dans.

Christian Rizzo, die door het festival als 'punkrock-choreograaf' wordt aangeduid, opent het festival met 'Le Syndrom Ian'. Met Ian wordt hier Ian Curtis bedoeld, de vroeggestorven leadsinger van de new-waveband Joy Division. Het dansstuk is volgens Rizzo geen hommage aan hem, maar de abstrahering van de herinnering aan hoe hij als veertienjarige voor het eerst een club bezocht: "Het was 1979, op het kruispunt van disco en new wave. Ik verbaasde me enorm over de twee verschillende lichaamstalen die ik op de dansvloer zag: de ronde heupbewegingen van de disco, en de hoekige, abstracte bewegingen van de new wave, zoals Ian Curtis danste tijdens zijn optredens. Ik kon niet kiezen hóe ik wilde dansen, ik wilde niet bij een bepaalde groep horen. Vijfendertig jaar later realiseerde ik me dat ik nog steeds niet heb 'gekozen': mijn dans kan uit alles bestaan."

Van pop-art tot punk

Dat dansmakers zich laten inspireren door populaire cultuur is zeker niet nieuw, en dat ze elementen daarvan incorporeren in hun danstaal ook niet. Zo werkte de Amerikaanse dansvernieuwer Merce Cunninham in de jaren zestig samen met pop-artkunstenaar Andy Warhol, choreografe Karole Armitage lonkte naar voguedans en de Brit Michael Clark ging in pas de deux met punkmuziek en mode. Maar wat wél nieuw is, is dat hedendaagse dansmakers zich niet alleen laten inspireren door populaire cultuur, maar die steeds vaker, zoals bovengenoemde choreografen, als onderwerp nemen.

Christian Rizzo: "Eindelijk is de dans aanbeland in de 21ste eeuw. De laatste vijftien jaar heeft de danswereld veel tijd verloren met het reflecteren op de eigen dansgeschiedenis. De grote dansstromingen zijn daarin dominant geweest: Martha Graham, William Forsythe, Pina Bausch. Het was toch een beetje 'verder borduren op' een bepaalde school. De laatste jaren wordt er veel meer buiten die kaders om gedacht, de dans is daardoor enorm in beweging gekomen."

Dat komt volgens Rizzo door de globalisering. En vooral internet heeft de toch al zo internationaal georiënteerde danswereld verder ontsloten. "Googel op 'dans' en de wereld opent zich. Afrika, Azië, Rusland: je hoeft er niet meer naartoe om ervaringen op te doen. Alles staat op video. Er zijn ongekend veel mogelijkheden en inspiratiebronnen bijgekomen, daarmee is een enorme vrijheid in denken ontstaan."

Maar waar de wereld zo veel groter is geworden, groeit ook de behoefte aan 'dichtbij'. Rizzo: "Dansers en choreografen werken meer dan ooit vanuit hun eigen geschiedenissen, hun eigen ervaringen. Daarop willen ze reflecteren, en niet zozeer op een danstraditie, of wat andere mensen vóór hen hebben gedaan. Dans kan vele vormen aannemen, maar het moet wel na aan het hart liggen."

Sterrencultus

De jonge, talentvolle Spaanse danser/choreograaf Guillem Mont de Palol beaamt dat hij werkt vanuit het idee van 'dichtbij'. Hij wil uitdrukking geven aan 'de culturele taal' waarin hij zelf is opgegroeid. In '#LOSMICRÓFONOS' duiken hij en medemaker Jorge Dutor in het fenomeen van popiconen. In de choreografie worden de namen van bekende popsongs en -artiesten hardop uitgesproken, dusdanig getransformeerd en in beweging omgezet dat er andere betekenissen ontstaan. "We nemen de sterrencultus een beetje op de hak, zegt Mont de Palol. "De voorstelling wil iets zeggen over de manier waarop we tegen populaire cultuur aankijken. Behalve een universele cultuur, die overal aanwezig is en daarmee 'leidend' is, kan pop ook sociale netwerken bewerkstelligen. Een figuur als Michael Jackson is 'common ground'. Tegelijk kan iedereen er ook zijn eigen associaties op loslaten. Dat is een interessant uitgangspunt voor de hedendaagse dansmaker."

In '#LOSMICRÓFONOS' gebruiken Mont de Palol en Dutor geen popmuziek om een groter publiek te bereiken, maar omdat ze het belangrijk vinden een connectie met publiek tot stand te brengen. "We doorbreken bijvoorbeeld expliciet de vierde wand: het publiek is altijd dáár, mét ons, en daar spelen we mee."

Hiermee worden vooroordelen als 'dans is moeilijk' beslecht. Dans is voor íedereen, dat is het statement dat wordt gemaakt. Interessant is ook dat de hedendaagse danswereld steeds meer mede wordt bepaald door dansmakers die geen formele danstraining hebben genoten.

Ruimte rond lichaam

Christian Rizzo speelde aanvankelijk in een rockband, hij was visual artist en ontwierp een modelijn. Op een keer ging hij, als diehard clubbezoeker, met een vriendin mee naar een auditie van choreografe Matthilde Monnier. Zij vroeg hem mee te doen en hij werd aangenomen. Rizzo: "Het was een ongelukje dat ik met professionele dans in aanraking kwam, maar achteraf gezien stond alles wat ik in mijn leven heb gedaan in het teken van het definiëren van de ruimte rond het lichaam - wat in mijn ogen dans is. Ik gebruikte rock om de ruimte te elektriseren met energie, daarna ging ik in de mode om het lichaam te plooien. In dans komt alles samen, en dan wel in een abstracte universele zeggingskracht."

In tegenstelling tot Rizzo komt Guillem Mont de Palol wel uit de dans, maar hij is niet opgeleid aan een dansopleiding in de traditionele zin van het woord. Hij studeerde aan de zogeheten School voor Nieuwe Dansontwikkeling, een richting aan de Amsterdamse theaterschool waaraan belangrijke hedendaagse dansmakers als Sasha Waltz hun danstaal hebben ontwikkeld. "De danser wordt hier gezien als kunstenaar die kan putten uit alle mogelijke disciplines. Wil je ballet, dan ga je voor ballet. Meer modern? Dan doe je dat. Het gaat er niet om wát je doet en hoe je dat doet, maar wat je ermee wilt zeggen."

De vraag hoe je choreografisch gezien deze ontwikkeling moet definiëren, is volgens Mont de Palol nauwelijks te beantwoorden. "Hedendaagse choreografie kan in de context van beweging, ruimte en tijd álles zijn. Een rockconcert kan een choreografie zijn, maar ook stilte." Christian Rizzo, wiens voorstellingen het midden houden tussen dansvoorstelling, popconcert, ritueel en kunstwerk: "Choreografie is allang geen dansje meer."

Julidans (van 30 juni t/m 10 juli) in Amsterdam, zie www.julidans.nl

'We doorbreken de vierde wand: het publiek is altijd dáár, met óns en daar spelen we mee.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden