Dans in de township

In een zwarte wijk van Kaapstad staat een dansschool. Philip Boyd leert er kinderen dansen, van klassiek ballet tot modern Afrikaans. ,,Dans is het ultieme sprookje, zelfs hier. Of juist hier.”

Anna van Praag

Het is een mooie namiddag in Gugulethu, een van de grotere townships in Kaapstad, Zuid-Afrika. De huisjes, soms van steen, vaker van golfplaat of soms zelf dik karton, staan dicht op elkaar. Iedereen is op straat. Er wordt van alles verkocht: bankstellen, losse matrassen, cd's.

Te midden van de drukte staan vrouwen voor de hele buurt te koken in reusachtige, zwartgeblakerde pannen. Eten doe je waar en wanneer het je uitkomt. Ondertussen is overal geluid. Flarden muziek, geschreeuw, gesputter van oude auto's en waar je maar kijkt joelende kinderen.

Midden in deze orgie van beeld en geluid, klinkt ineens klassiek pianospel. Een enorm hek door, een indrukwekkend slot van een deur en je staat in een gebouw dat nog het meeste weg heeft van een in verval geraakte school.

In een van de zalen staan twintig jongens en meisjes met bloedserieuze gezichten balletoefeningen te doen. Eerste positie, tweede positie, pliée en sluit. Smile!, roept de lerares streng.

Een deur verder dansen ruim veertig andere kinderen de sterren van de hemel op zijn Afrikaans. Terwijl de juf razendsnel op de djembé slaat, ontstaat schijnbaar moeiteloos een wervelende performance, die associaties oproept met het betere Broadwaywerk. Fame in de township.

,,Hier doe ik het voor”, zegt Philip Boyd, de baas van de opleiding Dance For All. ,,Voor die glanzende ogen van de kinderen, het plezier dat ze hebben als ze dansen. Dans is magie, het ultieme sprookje, zelfs hier. Of misschien wel juist hier.”

Dance For All is Boyd's droom. Jarenlang danste hij zelf in de beste gezelschappen van Zuid-Afrika. ,,Ik heb alle grote rollen gehad, met iedereen gewerkt die er toe deed. Als professioneel danser ben je erg op jezelf gericht. Veel dansers vinden het dan ook vreselijk om te stoppen. Ik niet, ik had een andere droom: kinderen leren dansen. En dan vooral kinderen, die er normaal nooit mee in aanraking zouden komen.”

Dance For All ontstond onder de vleugels van het Cape Town City Ballet, maar staat sinds twee jaar op eigen benen. Het is een uitgebreide dansopleiding: van klassiek ballet tot Afrikaans, van musical tot modern en zelfs Spaanse dans. Bestemd voor alle kinderen in de townships, jong en oud, dik en dun, geen auditie vereist. De professionele staf scheidt het kaf van het koren. De echte talenten worden verder getraind, krijgen een beurs en worden klaargestoomd tot professioneel danser of dansleraar.

De eerste successen zijn inmiddels geboekt, bijvoorbeeld door Theo Ndinwa. Begonnen bij Dance For All als tienjarig jongetje en inmiddels, na een opleiding in Londen, gescout door het Scottish Ballet. Ndinwa is een model geworden voor veel zwarte jongens in Gugulethu.

Voor de kinderen in de townships zijn aids, geweld en honger aan de orde van de dag. Boyd: ,,Elk kind hier heeft zijn geschiedenis. Velen zitten zonder ouders, omdat die zijn overleden of omdat ze in de gevangenis zitten. Ook ondervoeding is een groot probleem. Daarom behelst Dance For All meer dan dansles. We geven de kinderen vaak te eten, en we hebben nauw contact met psychologen en consulenten die gespecialiseerd zijn in misbruik. Juist voor deze kinderen is dans een constante in het ongestructureerde leven in de township. En niet alleen dat, het geeft ze een doel en soms zelfs een toekomst.”

Zelf is Boyd als kind geadopteerd.

,,Mijn moeder was een Portugese vrouw, die haar streng katholieke dorp moest ontvluchten toen zij ongetrouwd zwanger bleek. Zij kwam naar Zuid-Afrika, baarde mij, en verdween weer. Ik ben opgevoed door een Ierse vrouw die hier woonde met haar man. Zij nam mij mee naar het theater, het museum, naar concerten. Ik wil andere kinderen de kansen bieden die mijn adoptieouders mij hebben gegeven; dat is een belangrijke drijfveer. Dans is een venster op de wereld, en soms kan het zelfs een deur zijn.”

Toen Philip Boyd twaalf jaar geleden met Dance For All begon, werd hij in de townships niet met open armen ontvangen. ,,Dan stond je daar in een opgelapt zaaltje en dan kwam er geen leerling opdagen. Of we gaven een voorstelling waar we maanden naar toe hadden geleefd, en dan zat er tien man publiek in de zaal. Inmiddels zijn onze voorstellingen grote gebeurtenissen in de townships. We werken met prachtig licht en kostuums, het publiekraakt helemaal door het dolle heen.”

Van de balletpakjes tot de bestelbusjes en zelfs cornflakes, alles wordt gesponsord. Maar de tegenwerking is ook nog steeds groot. ,,Vorige week nog is een jongen van onze opleiding in zijn voet geschoten, omdat hij zaken doet met blanken - met ons dus. Dat maakt hem verdacht. En heel vaak komen kinderen niet opdagen, soms gewoon omdat ze te ondervoed zijn. Ik denk vaak: waar ben ik aan begonnen? Maar ondertussen neem ik grote beslissingen over levens van kinderen. Dan kun je niet meer stoppen.”

,,Mijn vrouw Phyllis Spira was prima ballerina bij het Royal Ballet in Londen. Tegen de tijd dat ze stopte met dansen, was het helaas te laat om nog kinderen te krijgen. Kinderen hebben we nu toch, meer dan tweehonderd. We lichten ze voor over aids, gaan met ze naar de dokter en als het moet nemen we ze zelfs op in ons huis.”

Ondanks het succes kampt Dance For All met een enorm geldtekort. Boyd: ,,Een opleidingsplaats kost 12 000 Rand (1500 euro) per jaar, inclusief eten. Op dit moment kunnen we niet verder dan tot de zomer daarin voorzien.”

De beperkte overheidssubsidie wordt aangevuld met particuliere schenkingen. Boyd leidt regelmatig rijke Amerikanen door de towsnhips.

,,Een wonderlijke ervaring. Die mensen zitten doodstil in de hoek, totaal in cultuurshock. Ik wil ze toeroepen: kijk dan naar die kinderen, zie je wat ze doen, zie je hoe goed, hoe dapper. Maar ze zeggen niets. Behalve aan het eind. Dan geven ze een enorme schenking en zeggen dat het 'great' en 'moving' is wat we doen. En dan kunnen wij weer een tijdje vooruit.”

Langzaam maar zeker groeit de erkenning. Bisschop Tutu bood zichzelf spontaan aan als beschermheer van Dance For All, wat nieuwe deuren naar geldschieters opent. En de collega's van grote dansgezelschappen die aanvankelijk weinig heil zagen in Boyds opleiding ('Zwarten hebben allemaal dikke billen en grote voeten, die kunnen toch niet dansen') komen nu naar de townships om nieuw talent te scouten.

,,Apartheid is slecht geweest voor de dans”, zegt Boyd. ,,Door de culturele boycot raakten we in een enorm isolement. Zwarte dansers, als die er al waren, moesten in andere bussen reizen als we op tournee gingen. En in andere hotels slapen. Dat is nog maar zo kort geleden. We zoeken met z'n allen naar echte waarden, naar verzoening. Een witte moeder zei eens: al die zwarte dansers, dat is intimiderend voor onze kinderen. Ik zei haar: hoe denk je dat het is voor al die zwarte kinderen? Die gaan van de aarde naar de maan.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden