Dans en ironie gaan moeilijk samen, weet choreograaf Krzysztof Pastor. Toch koerst hij met 'Voice' richting komedie.

De studiorepetities zitten er bijna op, het onderdeel 'Voice' van het dubbelprogramma 'Body/Voice' van Het Nationale Ballet is 'gezet'. Toch leunt de in Polen geboren choreograaf Krzysztof Pastor alles behalve achterover. ,,Nu breekt juist de spannendste fase aan'', zegt Pastor. ,,Wat doet de belichting voor je choreografie? Hoe werken sommige overgangen? Je weet pas echt hoe je stuk eruitziet als het op toneel staat. En in de tussentijd kan van alles misgaan. Maar dat maakt het juist spannend.''

Alsof de duvel ermee speelt doet het eerste 'spannende geval' zich aan in de vorm van een danser die zich tijdens het interview ziek komt melden. Niemand kan om zijn hese stem en koortsige hoofd heen. ,,Wat doe je hier dan nog?'', zegt Pastor tegen de zieke, ,,ga naar huis!'' Als de danser de deur achter zich dichttrekt, slaakt de choreograaf een zucht. ,,Natuurlijk kan hij er niets aan doen, maar in deze productiefase is zo'n ziektegeval funest.''

De choreograaf Krzysztof Pastor (1956, Gdansk) houdt van spitzen en werkt louter met klassieke muziek. Hij vindt dat ballet voornamelijk emotie moet uitdrukken en boven alles mooi moet zijn. Kort gezegd: 'vernieuwing' staat in tegenstelling tot veel van zijn collega's niet op het hoogste plan. Veel 'vernieuwende' moderne dans heeft de greep op het theater verloren, vindt de dansmaker: ,,Dan is het vernieuwen om te vernieuwen. Het publiek moet begrijpen waar iets vandaan komt, zich aangesproken voelen, geraakt worden. Niet denken: waar zit ik in vredesnaam naar te kijken.''

'Games', het eerste ballet dat Pastor als danser voor de choreografieworkshop van Het Nationale Ballet creëerde, werd in 1987 met gemengde gevoelens ontvangen. ,,Het ballet druiste destijds compleet in tegen het heersende tijdsbeeld. Het was not done menselijke emoties in dans uit te beelden. Dans moest in de eerste plaats abstract zijn. Maar ik wilde juist dansers van vlees en bloed laten zien, geen marionetachtige instrumenten. Ik kreeg toen direct het etiket 'Pools theatraal drama' opgeplakt.''

Wars van elke mode en stroming, ('Ik ben nooit à la mode geweest.') deed Krzysztof Pastor in de jaren die volgen geen enkele moeite om van dat etiket af te komen. Met succes creëerde hij balletten voor gezelschappen in Estland, Italië, België, Duitsland, Australië en Nieuw-Zeeland. In 2003 bereikte zijn carrière een voorlopig hoogtepunt met de benoeming tot huischoreograaf bij Het Nationale Ballet, waar hij eerder al opvallende balletten maakte als 'Do not go gentle' (op Stravinsky), 'In Light and Shadow' (op Bach), 'Tao' (op Andriessen) en een avondvullend werk op muziek van Kurt Weill, dat in maar liefst drie categorieën genomineerd werd voor de 'Benois de la Danse', de 'oscar' van de dans.

Zijn 'Pools theatraal drama' is in de loop der jaren afgezwakt, wat onveranderd is gebleven, is dat Pastor zich in zijn werk laat leiden door muziek. In 'Voice' gebruikt de choreograaf een selectie uit een paar eeuwen vocale muziek, live uitgevoerd door Holland Symfonia, het Koor Nieuwe Muziek en solisten, waaronder de counter tenor Dave ten Kate. Pastor: ,,Ik ben nooit bang geweest op 'moeilijke' muziek van Stravinsky of Andriessen te choreograferen, maar nu had ik wel zin in iets toegankelijkers. Voor 'Voice' gebruik ik zelfs Hündels 'Hallelujah', en Mozarts 'Requiem'. Een heerlijke afwisseling na alle 'atonaliteit' van de afgelopen jaren. De dansers vinden het fantastisch om hierop te dansen. Soms een beetje té. Als ze vrij gaan 'interpreteren', moet ik ze terugfluiten om discipline in de groep te houden.''

'Voice' laat zich het beste omschrijven als een associatieve reis door de vocale muziekgeschiedenis. Een aria uit Monteverdi's 'l'Orfeo', een stuk uit Mozarts 'Cosí fan tutte' en een deel uit 'Vesper Siciliani' van Verdi worden in dans tot uitdrukking gebracht, maar ook is er ruimte voor onbekende vocale werken van Berlioz en Wagner. ,,We hebben de chronologie losgelaten en alleen gekeken naar de emoties die de stukken uitdrukken. De Gregoriaanse gezangen zijn heel meditatief en vreedzaam, terwijl Mozarts 'Requiem' als een tornado van woede juist gevoelens van opstand en revolte losmaakt. Om daar tegenwicht aan te geven gebruiken we het oversentimentele belcantolied 'Una Fortiva Lagrima' van Donizetti. 'Voice' gaat dan richting komedie, maar met een 'twist', want dans en ironie gaan moeilijk samen.''

,,De dansers belichamen de menselijke emoties die de muziekstukken oproepen in alle mogelijke smaken en kleuren'', zegt Pastor. Om te voorkomen dat het publiek verdrinkt in dit enorme smaak- en kleurenpalet, wordt in 'Voice' een verteller geïntroduceerd; een 'gids' die als een muziekverzamelaar over zijn collectie vertelt. Om de continuïteit in de voorstelling te waarborgen, heeft componist Bob Zimmerman een aantal eigen stukken gecomponeerd waardoor de zo verschillende stukken logisch aan elkaar worden 'gelast'.

,,Tijdens mijn research raakte ik vreselijk ontroerd door al die prachtige muziek. Die ontroering wil ik tijdens de voorstelling overdragen op de toeschouwers. 'Voice' is bedoeld als een 'viering' van het leven. Het publiek moet met dezelfde feestelijke gevoel naar huis gaan als ik had tijdens het maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden