Doemsdag

Dankzij Trump is het tweeënhalf voor twaalf op de 'Doomsday Clock'

De Doomsday Clock in Chicago. Op deze foto, uit 2002, is het zeven minuten voor twaalf op de klok. Beeld AFP

De wereld is een stapje dichterbij een catastrofale, door de mensheid veroorzaakte ramp. Tenminste, volgens de 'Doomsday Clock' die de dreiging op een Apocalyps weergeeft. Vandaag werd de klok een halve minuut vooruit gezet. Het is nu tweeënhalf voor twaalf in de wereld. Met dank aan Donald Trump.

De doemdagklok is symbolisch. Sinds 1947 bepaalt een groep Amerikaanse atoomwetenschappers, het Bulletin of Atomic Scientists, jaarlijks of de wereld dichterbij of juist verder verwijderd is van een cataclysmische ramp. Zoals een nucleaire of biologische oorlog, of rampen als gevolg van klimaatverandering.

Je hoeft geen atoomgeleerde te zijn om het idee achter de doemdagklok te begrijpen: hoe dichter de klok bij middernacht staat, des te groter is de dreiging van een wereldwijde, door mensen veroorzaakte catastrofe.

Donald Trump

Het is dus nu tweeënhalf voor twaalf. Dat is bijna een negatief record. Want dichterbij middernacht (en daarbijgaande Apocalyps) kwam de klok niet sinds 1953, toen Rusland en de VS kort na elkaar thermonucleaire wapens testten.

Vooral de 'slecht overwogen en zeer verontrustende uitspraken' van Trump baren de wetenschappers zorgen. Met name omdat Trump zich positief uitliet over nucleaire wapens en negatief over klimaatverandering. De twee grootste gevaren voor de toekomst, vinden de mensen achter de doemdagklok.

"Hij (Donald Trump, red.) heeft gepraat over het uitbreiden en zelfs inzetten van het Amerikaanse nucleaire arsenaal", schrijven de onderzoekers. "Hij heeft zijn ongeloof geuit over de wetenschappelijke consensus over global warming. Hij heeft een problematische houding getoond waarin hij deskundig advies over internationale veiligheid afvalt of afwijst."

De onderzoekers zetten ook hun vraagtekens bij de climaatsceptici die Trump aangewezen heeft als ministers van energie en milieu. In de paar dagen dat hij president is, heeft Trump volgens de onderzoekers een toch al onveilige internationale veiligheidssituatie nog onveiliger gemaakt.

Andere redenen die de wetenschappers aanvoeren om de klok vooruit te zetten, zijn Noord-Korea dat aan de nucleaire weg timmert, de slechtere relatie tussen de VS en Rusland en een wereldwijde toename van nationalisme.

De halve minuut slaat op de korte tijd waarin Trump nu president is. Normaalgesproken baseert de onderzoeksgroep achter de doemklok de tijd niet op één persoon. "Maar wel als het om de president van de Verenigde Staten gaat."

Barometer

Sinds 2015 stond de doemsdagklok op drie minuten voor twaalf. Toen kwam dat door toegenomen spanningen tussen de VS en Rusland, en door 'het extreme gevaar dat dreigt door klimaatverandering en nucleaire wapens terug te dringen'.

De klok is meer een soort barometer dan een uurwerk dat aftelt tot de eindtijd, benadrukken de wetenschappers keer op keer. Het herinnert de mensheid volgens hen aan 'de gevaren die we moeten aanpakken, willen we overleven op deze planeet'.

Dat betekent niet dat de tijd op het uurwerk gebaseerd is op nattevingerwerk; de onderzoeksgroep die de stand van de wijzers bepaald bestaat uit prominente wetenschappers, die advies krijgt van een raad waar onder meer vijftien Nobelprijslaureaten in plaatsnemen.

De tijd op de rampenklok fluctueert. Sinds hij in gebruik is genomen, is de tijd achttien keer verzet. Sinds de val van de Berlijnse muur was het relatief vroeg op de klok; in de jaren negentig zelfs zeventien minuten voor twaalf.

Maar, sinds de eeuwwisseling neemt de kans op een 'dag des oordeels' weer toe, aldus de onderzoekers, onder meer door nieuwe (nucleaire) technieken en klimaatverandering. Het werd de afgelopen jaren gestaag later op de klok.

'Nucleair gevaar'

Het alarmistische uurwerk werd bedacht door een groep Amerikaanse atoomgeleerden die meewerkten aan het 'Manhattan Project', waaruit de eerste kernwapens voortkwamen. Nadat de VS die loslieten op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki in 1945, zag de groep het als zijn taak het publiek te informeren over het 'nucleaire gevaar'.

De wetenschappers publiceerden in een vakblad over de stand van (kern)zaken in de wereld, en gebruikten een 'doemdagklok' als illustratie. Dat beklijfde, en bleef tot op heden relevant genoeg voor een jaarlijks rapport.

De nucleaire wolk die ontstond nadat een Amerikaanse bommenwerper een atoombom liet vallen op de Japanse stad Hiroshima op 6 augustus 1945. Beeld AP

Concurrentie

De 'Doomsday Clock' heeft door de jaren heen aardig wat concurrentie gehad als het gaat om het voorzien van een Apocalyps. Aardig wat 'doemsdagprofeten' voorspelden het einde der tijden in de vorm van een zondvloed, meteorietinslag of dag des oordeels.

Maar de voorspelling die de meeste aandacht in recente jaren kreeg, was de Mayakalender. Onderzoekers claimden dat die het einde van de wereld vaststelde op 21 december 2012. Het werd een wereldwijde hype. Maar de voorspelling bleek, zoals u waarschijnlijk heeft gemerkt, niet te kloppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden