Reportage

'Dankzij Malala willen we ook politica of arts worden'

Beeld ANP

Malala Yusafzai won vandaag, samen met de Indiase kinderrechtenactivist Kailash Satyarthi, de Nobelprijs voor de Vrede. Met haar 17 jaar is Malala de jongste Nobelprijswinnaar ooit. Onze correspondent Marno de Boer maakte vorige jaar een reportage op de school die ze bezocht in de Pakistaanse Swat-vallei, waar zij zich inzette voor beter onderwijs. Daar deden de Taliban in 2012 een poging de jonge activiste te vermoorden, maar ze overleefde de aanslag op het nippertje. Heeft het voorbeeld van Malala iets veranderd aan de situatie van andere meisjes in Pakistan?

De school die Malala bezocht is opvallend schoon en goed onderhouden in vergelijking met andere Pakistaanse scholen. Rondom de binnenplaats hangen foto's van ontmoetingen tussen Malala en hoogwaardigheidsbekleders.

De voormalige klasgenoten van Malala staan op het punt naar huis te gaan. "Zij heeft laten zien wat we als meisjes kunnen bereiken. Eerst wilden we lerares worden, maar nu ook bestuurder, politica of arts", zegt Attia, die in vloeiend Engels vol overtuigingskracht haar verhaal doet. Ze behoorde niet tot de naaste vriendinnen van Malala, maar omschrijft haar wel als een aardig en hardwerkend meisje dat nog regelmatig telefonisch contact heeft met haar oude klasgenoten.

Zelf komt Attia uit een dorp twintig kilometer buiten Mingora. "Vijf jaar geleden bliezen de taliban mijn school op. Sindsdien kan ik gelukkig hier naartoe. Het is jammer dat Malala en haar vader er niet meer zijn. Het waren bijzondere mensen. Maar ook zonder hen loopt de school goed."

Conservatieve provincie
Volgens Malala's vroegere leraar Engels Fazal Khaliq stond Swat ook altijd bekend als een gebied waar vergeleken met andere districten in de conservatieve provincie Khyber-Pakhtunkhwa relatief veel vrouwen minimaal basisonderwijs genoten. Die situatie lijkt met het verdwijnen van de taliban weer terug te keren. Overal door de stad lopen groepjes meisjes in schooluniform naar huis.

Het voornaamste probleem is volgens Iftikhar Chaudhry, directeur van een gemengde school voor kinderen tot veertien jaar, dat de cultuur van het Pashtoenvolk vervolgonderwijs voor meisjes belemmert. "Ik had zeven slimme meisjes op school die ik probeerde te overtuigen van de noodzaak verder te leren. Eén doet er nu een verplegersopleiding. Maar de anderen zijn getrouwd en hebben voor hun achttiende een kind gekregen."

Een meisjesschool in MingoraBeeld AFP

Vrouwen hebben het in Swat dan ook niet makkelijk. Volgens vrouwenrechtenactiviste Tabassum Adnan zijn de voornaamste problemen mishandeling door de schoonfamilie na het huwelijk en verkrachtingen. De politie hecht er weinig belang aan om zulke zaken te onderzoeken, en familieleden van het slachtoffer houden de gebeurtenis vaak het liefst geheim om zo te voorkomen dat de familie gezichtsverlies lijdt.

De algemene veiligheidssituatie in Swat lijkt wel verbeterd. Vier jaar nadat de taliban verdreven zijn, valt het gebied nog steeds onder militair gezag. Op de toegangswegen worden alle voertuigen gecontroleerd op explosieven.

Maar in Mingora, de hoofdstad van Swat, lijkt het leven z'n normale gang hervat te hebben. De winkelstraten laten een chaotische drukte zien van auto's, riksja's en voetgangers. "Mijn omzet is weer terug op het niveau van voor de taliban", vertelt Yusuf Jan, een oude man die al tientallen jaren een kruidenierszaakje heeft. Zijn voornaamste problemen zijn de voedsel- en elektriciteitsprijzen. Maar daar kampt heel Pakistan mee. "Door het leger is er in ieder geval orde. Dat is beter dan de wrede straffen van de taliban."

Ook de toeristen keren terug, vertelt Mohammed Riaaz, kok bij een restaurant langs de Swat-rivier buiten Mingora. De vallei was van oudsher een geliefd vakantieoord voor Pakistanen. Ze kwamen voor de koele zomers, de beboste bergen en de in het hele land befaamde verse vruchten en forel uit de Swat-rivier. De taliban en legeroperaties maakten aan die inkomstenbron een einde. Nu zitten de tafels weer vol. Eigenaar Ghalum Nabi vertelt dat hij in de zomer een dagomzet van 5000 euro draaide, een veelvoud van het gemiddelde Pakistaanse jaarsalaris.

Maar schooldirecteur Chaudry, die tevens voorzitter is van een NGO voor vrouwenrechten, zou het liefst zien dat het leger zich beperkt tot zorg voor de veiligheidssituatie en het maatschappelijk leven zijn gang laat gaan. "Toen ik een conferentie over vrouwen en vrede met genodigden uit heel Pakistan organiseerde, had ik daar toestemming van de legercommandant voor nodig. Hij ging uiteindelijk wel akkoord, maar was erg wantrouwig dat het een politiek getinte bijeenkomst zou zijn."

De legerpost tegenover Malala's school is ook alert op buitenlandse belangstellenden. Zodra de militairen een journalist ontwaren, komen ze poolshoogte nemen. De schoolbestuurder moet eraan te pas komen om hen gerust te stellen.

Het bewogen leven van een 17-jarige
Als elfjarige was het Pakistaanse meisje Malala Yusufzai al een bekendheid. Voor de BBC hield ze begin 2009 een online dagboek bij. Daarin beschreef ze het leven in Mingora, hoofdstad van de Swat-vallei, toen de taliban daar van 2007 tot 2009 de dienst uitmaakten en vrouwenonderwijs verboden was.

Malala en haar vader Ziauddin zetten zich juist actief in voor het recht van meisjes op scholing. Ziauddin is eigenaar van een aantal scholen en dankzij zijn welbespraaktheid een vooraanstaand man in het maatschappelijk leven in Swat. Hij is bereid zich tegenover de pers tegen extremisme uit te spreken en staat zijn dochtertje toe hetzelfde te doen. Dit is uitzonderlijk voor de Pashtoen, waar een vrouw vaak niet zonder gezichtsbedekking en mannelijk familielid buiten de deur komt.

Maar Ziauddin zag zijn dochter altijd als een volwaardig kind. Omdat familie en vrienden geen cadeaus hadden gegeven bij haar geboorte, weigerde hij bij de geboorte van haar twee jongere broertjes alle geschenken. Als ze de geboorte van Malala niet met hem wilden vieren, dan ook niet de geboorte van de zonen, vond hij.

De combinatie van de welbespraakte Malala en de ruimte die Ziauddin haar gaf, deed de ster van het jonge meisje snel rijzen. Ze werd uitgenodigd door Pakistaanse en internationale politici om haar standpunt te verkondigen.

Dit viel slecht bij de taliban, die haar vader bleven bedreigen nadat het leger in 2009 Swat had heroverd. Maar Ziauddin en Malala verwachtten dat de extremisten geen aanslag op een tienermeisje zouden plegen. Toch werd ze op 8 oktober 2012 door een moordcommando van de taliban door het hoofd geschoten, waarna ze voor medische behandeling naar het Verenigd Koninkrijk werd gebracht.

Inmiddels is ze hersteld. Maar omdat Pakistan voor haar niet meer veilig is, woont ze met haar familie in Birmingham. Ze blijft zich inzetten voor universeel recht op onderwijs. Op 12 juli 2013 gaf ze een toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Later dat jaar verscheen haar autobiografie 'Ik ben Malala'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden