Dankzij John le Carré werd een mol ook een spion

Taalvragen van lezers:

1123 Sinds wanneer heeft 'mol' als in 'politiemol' de betekenis 'verrader, iemand die uit de school klapt'? Zou dit door het televisieprogramma 'Wie is de mol?' komen?

Nee, in deze zin is mol ontleend aan een figuurlijk gebruik van het Engelse woord voor het onder de grond levende zoogdier, mole.

Het dankt zijn populariteit aan het werk van de Britse schrijver van spionageromans John le Carré. Hij introduceerde mole in deze zin in het boek 'Tinker, Tailor, Soldier, Spy' (1974), vertaald als 'Edelman, Bedelman, Schutter, Spion'.

Helemaal nieuw was Le Carré's mole niet. Als synoniem van spion kwam het woord al in de zeventiende eeuw voor. Maar Le Carré had zijn bron elders gevonden, zei hij, en wel bij de Russische geheime dienst KGB, waar het figuurlijke gebruik van het Russische equivalent gangbaar was. Westerse spionagediensten bedienden zich van sleeper agent, zei hij.

In zijn 'Woordenboek van neologismen' (1999) citeert de Vlaming Marc De Coster ettelijke Belgische en Nederlandse vindplaatsen uit de jaren 1985-1997. Bijna steeds is de mol in kwestie een Rus.

De nieuwste Van Dale omschrijft dit mol als 'infiltrant, spion'. Nu is spion wel heel algemeen en een infiltrant hoeft zo'n mol niet te zijn. Misschien is hij tot een organisatie toegetreden zonder al meteen de bedoeling te hebben geheime gegevens door te spelen naar derden.

In dat geval is zo'n mol 'iemand binnen een organisatie die vertrouwelijke informatie onthult', om een van de omschrijvingen in de 'Concise Oxford English Dictionary' (2011) te citeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden