Dankzij de Schilderswijk Moeders  weer onder de mensen

NICOLE BESSELINK

Een tikje onwennig huppelen tien vrouwen op topveertig-muziek door de gymzaal van buurtcentrum De Mussen. Hilariteit alom, totdat een van hen plots languit gaat, plat voorover op de grond. De Hindoestaanse Urmila Doerga (63) is gestruikeld over een dochtertje dat een van de vrouwen heeft meegenomen - oppas regelen lukte niet. Maar al snel staat ze weer op en gaat Doerga verder met de stap- en trapbewegingen die docente Kiki Knijnenburg (48) voordoet. "Ye kier me!", knipoogt ze richting de anderen. Surinaams voor: 'Ze maakt me dood!'

Met deelnemers tussen de dertig en zeventig jaar kan Knijnenburg de lat niet te hoog leggen. Dat de vrouwen de deur uit zijn en onder de mensen, dat is het belangrijkste. Met als bonus wat beweging én een verkapte les Nederlands. Bewust laat Knijnenburg de vrouwen allerlei lichaamsdelen hardop herhalen op de maat van grijsgedraaide hits. "Eén knie!", roepen ze haar na, tikkend op hun knieën, "twee knieën!". "Eén bil!", vervolgen ze giechelend terwijl de vrouwen hun handen naar achteren zwiepen, "twee billen!"

Dat deze sportlessen flink aan belangstelling hebben gewonnen in een wijk waar nog niet de helft van de inwoners genoeg beweegt, is voor een deel te danken aan het werk van de zogenaamde 'Schilderswijk Moeders'. Dit zijn dertig vrouwen uit de wijk met een buitenlandse achtergrond die twee jaar geleden zijn aangesteld als vertrouwenspersoon: ze moeten andere vrouwen uit hun sociale isolement trekken. Meer dan 250 bewoonsters hebben ze inmiddels bereikt, een kwart daarvan verwezen ze door naar deze sportlessen.

De Schilderswijk Moeders konden aan de slag nadat de gemeente in 2012 een half miljoen euro vrijmaakte voor het vergroten van de sociale wereld van vrouwen in deze buurt. Specifieker: van vrouwen die door een kleine sociale kring, slechte beheersing van het Nederlands én beperkte kennis van de samenleving een afgezonderd bestaan leiden. Soms is een dominante man met traditionele opvattingen de oorzaak, soms een late komst naar Nederland als importbruid, maar bij anderen is het simpelweg onwetendheid of het gezin dat alle aandacht opeist.

Het buurthuis stelt strenge eisen aan de vrouwen die deze geïsoleerde buurtbewoonsters willen helpen. Ze moeten beschikken over goede sociale vaardigheden en voldoende taalkennis om met allerlei instanties te kunnen overleggen. Verder moeten ze bereid zijn een cursus te volgen om daarna minimaal acht uur per week tegen een kleine vrijwilligersvergoeding de wijk in te trekken. Ook erg waardevol: levenservaring. Daar brengen de vrouwen bergen van mee. Van sociaal isolement tot huiselijk geweld, financiële problemen en uithuwelijking. De lessen die zijzelf hebben getrokken komen in hun nieuwe rol goed van pas.

Zo kan Amel Adlouni (35) meepraten over hoe lastig het is om je sociale wereld te vergroten. De Marokkaanse verhuisde jaren geleden van Amsterdam naar de Schilderswijk, volgde een sociaal-juridische opleiding, maar stortte zich kort na die studie helemaal op haar gezin: man en drie kinderen (inmiddels 17, 12 en 9 jaar oud). "Ik was alleen maar met het huishouden en de kinderen bezig", vertelt ze. "Vroeg opstaan, kinderen uit bed, ontbijten, boodschappen doen, huis opruimen. Ik voelde me zelf ook een beetje geïsoleerd en wilde weer wat doen."

Twee jaar geleden sprak iemand Adlouni aan in het wijkgebouw, de plek waar haar zoontjes voetbalden. Of ze werk had en zo niet, of ze zin had om vrouwen met problemen te begeleiden. Inmiddels werkt ze anderhalf jaar als vertrouwenspersoon. "Elke vrouw die wij helpen, is weer een overwinning", glimlacht ze trots. Die overwinning kan in kleine dingen zitten. Bijvoorbeeld als een vrouw na een hectische tijd - scheiding, huiselijk geweld - weer spullen koopt om haar nieuwe huis in te richten. Of als ze ondanks een taalbarrière naar de winkel durft te gaan. Of glundert bij het krijgen van een compliment over haar kook- en bakkwaliteiten.

Via allerlei wegen komen Adlouni en de andere Schilderswijk Moeders met vrouwen uit de wijk in contact. Soms via officiële instanties en stichtingen, soms via hun eigen antenne, maar veel gaat via-via. Dan blijkt een inmiddels geholpen vrouw nog een zus, vriendin of dochter te hebben die ook hulp kan gebruiken. Vervolgens is het een kwestie van vertrouwen winnen, en dat bijna diplomatieke manoeuvreren is zo ongeveer het moeilijkste van het werk. Want vrouwen in de wijk zijn als de dood voor roddels en instanties als jeugdzorg. Het kan daarom eerst bij maandenlang bellen blijven, voordat er sprake is van een bezoek thuis.

Om vertrouwen te winnen, moet je aansluiting bij iemand zoeken, vertellen de moeders. Dat lukte een van hen door een wat stille, onzekere Afrikaanse vrouw mee te nemen naar naailes. In haar geboorteland had ze als naaister gewerkt, maar hoe ze Europese kleding in elkaar moest zetten, zoals colberts, wist ze niet. Dat leerde ze vervolgens op cursus. Op haar beurt leerde dezelfde vrouw haar vertrouwenspersoon weer elementaire onderdelen van het naaien, en die overdracht gaf haar zelfvertrouwen. Het duurde even, maar inmiddels heeft ze taal- en computerles en doet ze vrijwilligerswerk. Zo vergaat het de andere moeders ook.

Continu gespreksonderwerp onder de vrijwilligers is de vraag waar hun werk ophoudt. Wanneer moeten ze 'hun' vrouwen weer loslaten? En wat te doen als professionele instanties net iets te graag gebruikmaken van hun hulp? Officieel staan ze voor acht tot twaalf uur vrijwilligerswerk per week op papier, maar sommige Schilderswijk Moeders wijden er wel tachtig uur in de week aan en worden 's nachts door de crisisdienst uit bed gebeld. Ook tijdens de wekelijkse ochtendsessies van de moeders in het buurthuis komt dit dilemma aan bod. Het zijn open discussies, met thee op tafel en bij verjaardagen meegebrachte zoete hapjes. Moet je een cliënte wel of niet bij je thuis over de vloer laten komen? Haar een logeerplek aanbieden als dat nodig is? Zorgtaken overnemen van professionele zorgverleners?

Projectleider Hafida Amajoud (42) is er deze woensdagmorgen duidelijk over. "Geef een vrouw niet het gevoel dat ze bij jou thuis welkom is. Het werk moet niet ten koste van jullie privéleven gaan. Pas d'r op!", waarschuwt ze de moeders. "Het is goed om tegen jezelf te zeggen dat je alles hebt gedaan wat je kunt. Als je zelf steeds harder gaat lopen voor iemand, kan die ander verder achterover gaan leunen. Diegene vindt het natuurlijk wel makkelijk als jij alles voor haar doet. Als een bepaald niveau is bereikt, is het de kunst om los te laten."

Het zijn de beperkingen van het project in een notendop, die ook terugkomen in de eigen evaluatie van het buurthuis en die van de gemeente. Overbelasting, gevoelens van onmacht omdat niet alle problemen zijn op te lossen, moeilijk afstand kunnen nemen van cliënten; het komt allemaal voor. De vrouwen zijn over het algemeen slecht in 'nee' zeggen, moeten bijgestuurd worden. Iets wat weer extra begeleiding en daarmee geld kost. Daarbij wijst de gemeente op de lange tijd die het vergt om het vertrouwen van vrouwen te winnen, zonder de garantie op duurzaam succes. Een kwart van de bereikte vrouwen mag zijn doorverwezen naar sport- en taallessen, driekwart niet.

De gemeente wil dan ook niet de portemonnee blijven trekken voor het project. Het buurtcentrum moet het project in haar reguliere takenpakket zien in te passen, aldus een tussenevaluatie van afgelopen najaar. Om de kas aan te vullen, moeten bedrijven en organisaties uit de wijk maar sponsor worden. Dat zou ook goed zijn voor het draagvlak voor het project in de wijk, menen de opstellers van de tussenevaluatie.

Veel bozer kun je directeur Nicoline Grötzebauch (54) van het buurtcentrum niet krijgen. "De noodzaak van dit werk wordt niet gezien", briest ze. "Ik heb hier elf jonge medewerkers en je wordt helemaal gek als je ziet wat zij allemaal doen. Moeten we dan ook nog naar de visboer gaan voor een kilo kabeljauw, en dan vragen om een tientje voor geïsoleerde vrouwen? Alsof we daar überhaupt tijd voor hebben!"

Ze wijst naar twee ingelijste oorkondes: prijzen die haar Schilderswijk Moeders recent hebben gewonnen. Ze vertelt over de ontwikkeling die de moeders doormaken. Ze hebben een cursus gevolgd in een groep met negen etnische achtergronden - de mooiste jurken kwamen uit de kast voor wat voor sommigen de eerste diploma-uitreiking was. Vooroordelen zijn geslecht, vriendschappen gesloten, whatsapp-groepjes ontstaan. Samen hebben ze honderden vrouwen in de wijk bereikt, vooral van Marokkaanse en Somalische komaf, maar ook erg moeilijk te benaderen Roma-vrouwen.

"Het project is een vliegwiel voor ontwikkeling, ook voor de Schilderswijk Moeders zelf", zegt ze. Een aantal van hen is nu bezig met een opleiding tot welzijnswerker, één vrouw heeft daarin betaald werk gevonden. Op die manier komen er weer plekken vrij voor andere vrouwen uit de wijk die de opleiding tot vertrouwenspersoon willen volgen. Een olievlek, dat is Grötzebauchs droom. Alleen: dat vermaledijde geld.

Als sociaal-diplomaten proberen dertig moeders in de Schilderswijk vrouwen uit hun isolement te halen. Ze hebben er al 250 bereikt. Nu dreigt de geldkraan dicht te gaan.

SOCIAAL ISOLEMENT

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden