'Dankbaar als ik uit de rolstoel mocht opstaan'

interview | Vier maanden kostte het Eddie Redmayne (32) om zich voor te bereiden op zijn uitdagende rol als de verlamde geleerde Stephen Hawking in 'The Theory of Everything'. Dit weekend ontving hij een Golden Globe voor zijn rol.

Innemende man, die Eddie Redmayne. Het enthousiasme waarmee de Britse acteur de interviewsuite in het New Yorkse Waldorf Astoria Hotel binnenstapt, gaat gepaard met een onmiskenbaar vleugje Eton College, de elitekostschool waar hij zijn middelbareschooltijd doorbracht. Zelfspot en bescheidenheid dus, beide in royale dosering. Al zal hij later in het gesprek een tikje doorschieten in zijn bewondering voor Stephen Hawking, die hij gestalte geeft in 'The Theory of Everything'. "Ongelofelijk levendig, geestig en krachtig", noemt hij het zwaar gehandicapte genie, dat hem bij de eerste ontmoeting "van zijn sokken blies". Toegegeven: zelf is hij ook verbluffend in deze rol die hem - de American Film Academy toonde zich al vaker gecharmeerd van geloofwaardig geportretteerde handicaps - een reële kanshebber maakt voor een Oscar.

Samen met onder anderen Benedict Cumberbatch, die zelf in 2004 Hawking speelde in een gelijknamige tv-film, maakt Redmayne deel uit van een nieuwe groep Britse Hollywoodbestormers. "Eddie gedijt bij risico's", zei collega Kristen Stewart ooit over hem. Dat is af te zien aan zijn gedurfde cv. Hij maakte zijn professionele debuut als Viola in een 'all male'-opvoering van Shakespeare's 'Twelfth Night', brak door op West End in Albee's schandaalstuk 'The Goat', speelde in de film 'Saving Grace' (2007) een decadente rijkeluiszoon die samen met zijn vriendje in het bed van moeder Julianne Moore belandt, en is later dit jaar te zien in 'The Danish Girl' als transgender Lili Elbe.

En wat een lef om Stephen Hawking te vertolken in deze biopic, gebaseerd op het boek 'Travelling to Infinity' van diens eerste echtgenote Jane. We leren Hawking kennen als veelbelovende natuurkundestudent, en maken hem mee tijdens zijn cruciale jaren, waarin zijn wetenschappelijke ster stijgt en zijn fysieke gezondheid door de ziekte ALS (amyotrofe laterale sclerose) in een vrije val raakt. Tijdens zijn vier maanden durende voorbereiding zette Redmayne onder andere zijn tanden in Hawkings wetenschappelijke meesterwerk 'A Brief History of Time', over de snaartheorie. "Wat ik daarvan begreep is een tweede", meldt hij nederig. "Al scheelde het dat een professor de basisprincipes nog eens voor me op een rijtje heeft gezet in een paar privécolleges. 'Doe alsof ik een kind van zeven jaar ben', zei ik tegen hem."

Aftakeling

Het leeuwendeel van zijn tijd besteedde de acteur aan een grondige studie van ALS, inclusief tientallen bezoeken aan een Londense kliniek. Bij een aantal patiënten kwam hij thuis, om ook de impact van de ziekte op hun naasten te zien. "Die is natuurlijk gigantisch. Ik merkte dat het vooral ging om waardigheid. Het is een enorme strijd om jezelf te blijven in je relatie als je voor een groot deel patiënt en verzorger bent geworden. Stephen en Jane is dat overigens heel goed gelukt."

De weergave van Hawkings specifieke ziekteproces - waar alles uiteindelijk om draaide -- was nog altijd geen sinecure omdat er van diens jonge jaren geen bewegende beelden bestaan. Redmayne moest zich redden met foto's. "Al kon de specialist van de ALS-kliniek aan de hand daarvan gelukkig vrij goed vaststellen wanneer welk lichaamsdeel was uitgevallen."

Want dat is het effect van ALS: een geleidelijke verlamming van alle ledematen doordat de zenuwcellen die de spieren aansturen niet meer functioneren. Vaak leidt de uitval van de ademhalingsspieren tot de dood. In een van de meest aangrijpende scènes zien we hoe Redmayne alias Hawking na de diagnose - zijn arts geeft hem nog hooguit twee jaar - radeloos wegduikt voor de wereld en zich opsluit in zijn studentenkamer, waarop zijn verloofde Jane hem duidelijk maakt dat ze voor hem kiest, met zijn ziekte en al. Er komen drie kinderen, maar de aftakeling slaat steeds harder toe, hoewel traag in het licht van de verwachtingen. De vork die niet meer bij de mond komt, de trap die een onmogelijk obstakel wordt, de rolstoel die Jane gedecideerd de kamer in duwt en dan - na een longontsteking - de operatie aan zijn luchtpijp die Hawking voorgoed van zijn stem berooft.

Ten slotte wordt Redmayne de Hawking die we allemaal kennen, scheefgezakt in zijn rolstoel, de kleren wijd om het magere lichaam, nog slechts meester van een paar gelaatsspieren. De frappante gelijkenis is volgens de acteur het resultaat van veel oefenen voor de spiegel, nu wel aan de hand van documentaire beelden. "De ironie is dat de scènes waarin Stephen het minst beweegt fysiek het meest uitputtend waren. Urenlang roerloos in een rolstoel hangen was al behoorlijk belastend, en in mijn gezicht moest juist weer van alles gebeuren." Ter demonstratie trekt hij een typerende Hawking-grimas, die er ineens knap vermoeiend uitziet. "In feite probeer je alle energie die een mens gewoonlijk in een heel scala aan uitdrukkingsvormen stopt te trechteren naar dat kleine stukje dat nog wel werkt. Zoals Stephen dat ook doet."

Traan

Pas drie dagen vóór de start van de opnamen kwam het tot een eerste ontmoeting met de geleerde, overigens nog altijd actief als hoogleraar en hoofdonderzoeker in Cambridge, waar de acteur ooit kunstgeschiedenis studeerde. "Ik had het hele traject dat mijn personage moest afleggen op dat moment al min of meer in mijn systeem zitten, dus ik was enorm opgelucht dat ik er niet compleet naast zat", vertelt Redmayne. Toch was hij verrast, of zelfs overdonderd. "Stephen kan weinig zeggen, maar zijn uitstraling is er niet minder indrukwekkend om. He runs a room. Ik begreep dat er rustig een tandje bij kon."

Minstens zo spannend was de tweede ontmoeting, vlak voordat Hawking een ruwe versie van de film te zien zou krijgen op het productiekantoor. Via zijn kunstmatige stem, die ervoor zorgt dat hij als geboren Brit al jaren met een Amerikaans accent spreekt, beloofde de wetenschapper dat hij Redmayne nog zou laten weten wat hij van de film vond, 'good or otherwise'. "Waarop ik hem vroeg vooral niet in detail te treden als het 'otherwise' was", lacht de acteur. Zo ver kwam het niet. Van regisseur James Marsh hoorde hij dat een verpleegster bij het aangaan van de zaallichten een traan bij Hawkings oog had weggeveegd. "Per mail meldde hij kort daarna heel genereus dat we zijn eigen, gepatenteerde stem mochten gebruiken", klinkt hij nu zelf geëmotioneerd. "Dat betekende alles voor me."

Perfectie was de inzet, en in dat opzicht is Redmayne geslaagd. Maar wat deed het hem om zich te verplaatsen in dit leven vol fysieke beperkingen? Even is hij stil. "Dat is een lastige vraag... Waar moet ik beginnen? Ik was alleen al ongelofelijk dankbaar dat ik aan het eind van een draaidag kon opstaan uit de rolstoel. Maar wat me het meest heeft geraakt is dat Stephen erin slaagt, net als veel mensen in de ALS-kliniek, om positief naar het leven te blijven kijken. Het is heel makkelijk om je te laten opslokken door alledaagse zorgjes en trivialiteiten - en ik maak me daar ook regelmatig schuldig aan - maar wat ik heb meegenomen van deze film is toch die wens, of noem het een opdracht, om het leven ten volle te leven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden