Daniel Sa'd

Beiden zijn in 1985 geboren, maar hun achtergronden hadden niet sterker kunnen verschillen. Toch eindigden ze alle twee als terrorist, de Duitser en de Palestijn.

Daniel S. leeft nog. Hij is een Duitser, die zich in 2004 tot de islam bekeerde, komt uit de betere middenklasse. Geheime diensten verhinderden dat hij in 2007 samen met zijn kompanen in Duitsland een serie aanslagen zou plegen, vooral op Amerikaanse soldaten. Hij was lid van de 'Sauerlandgroep', opgerold in eendrachtige samenwerking door onder meer de Amerikaanse NSA en de Duitse BND. Hij kreeg twaalf jaar cel.

Met de Palestijn Sa'd liep het slechter af. Op zeventienjarige leeftijd blies hij zichzelf op in Jeruzalem en sleepte hij acht Israëliërs die op een bus stonden te wachten met zich mee in de dood. Dat was in 2002. Daniel was toen nog een overtuigde atheïst en een zwever, die droomde van een alternatief bestaan in het Amazonewoud. Hij had al wel een diepe afkeer van het 'Amerikaanse imperialisme'.

De Duitse antropoloog Martin Schäuble maakte een dubbelportret van het tweetal, in de ontmoedigende wetenschap dat terroristen volgens deskundigen geen duidelijke persoonlijkheidskenmerken hebben. Toch blijken er, ondanks diepgaande verschillen, ook interessante overeenkomsten te zijn tussen de Duitser en de Palestijn. Voor Daniel S. moest de schrijver onderzoek doen in Saarland, voor Sa'd moest hij naar de Palestijnse stad Nabloes. Het onderzoek in Saarland bleek moeilijk. Mensen verdachten Schäuble ervan dat hij een undercoverjournalist was. Niet onbegrijpelijk, want kort na de arrestatie van Daniel hadden journalisten zich uitgegeven voor politiefunctionarissen, terwijl rechercheurs zich voordeden als journalisten. Daniel zelf wilde niet praten. Wel beloofde hij dat hij Schäuble's boek zou lezen.

Nabloes was spraakzamer. Sa'd gold daar als een held. Familieclans spelen in de Palestijnse samenleving een sleutelrol. Toen Schäuble groen licht kreeg van een belangrijke clan gingen vele deuren open. Sa'ds verhaal lijkt minder wezensvreemd dan dat van Daniel. Hij groeide op in het Palestina van de intifada-opstanden. Het blijft moeilijk je voor te stellen hoe een mens zover komt dat hij gaat oefenen om met een springstofgordel om zijn middel te lopen. Toch is er, onder de Israëlische bezetting, een voedingsbodem voor terrorisme die je ook als buitenstaander minstens kunt vermoeden. Moeilijker lijkt het je in te leven in de denkwereld van de welgestelde Daniel, die een goede opleiding kan volgen en niet onder een bezetting leeft. Toch bekwaamt hij zich in Pakistan op zeker moment onder leiding van instructeurs uit Oezbekistan in de vervaardiging van explosieven, die in Duitsland slachtoffers moeten maken.

Eerste Intifada

Sa'd is twee wanneer de Eerste Intifada begint, eind 1987. De kinderen spelen op straat na wat voor hun ogen gebeurt. Ze verdelen zich in twee groepen: 'Israëlische militairen' die gewapend zijn met stokken en 'Palestijnse betogers'. Ook spelen ze begrafenissen na van 'martelaren'. Sa'd is een moederskindje, gepest door zijn broers. Moeder is op veertienjarige leeftijd getrouwd met vader, die zonneverwarmingsinstallaties monteert.

Ook binnen de toch al vernederde Palestijnse gemeenschap vertoeft Sa'd aan de onderkant van de sociale ladder, omdat hij niet behoort tot een machtige familie. Als hij elf is stopt hij met school. Op een jeansfabriek verdient hij dagelijks omgerekend 2 dollar, die hij afdraagt aan zijn vader. Even daagt er perspectief. In een banketbakkerij vangt hij meer geld en het werk is leuk. Hij droomt van een meisje met wie hij ooit wil trouwen. In die periode wordt hij religieuzer. Hij bidt vijfmaal per dag. Collega's en familieleden spreekt hij vermanend toe als ze zondigen tegen islamitische leefregels. Na het faillissement van de bakkerij speelt een ronselaar bekwaam in op zijn religieuze gevoelens, met als resultaat de zelfmoordaanslag in Jeruzalem.

Daniel hoeft niet op elfjarige leeftijd met school te stoppen. Hij is op het gymnasium een topleerling. Last van een bezetting heeft hij evenmin, maar toch loopt ook hij een zwaar trauma op, door de genadeloze vechtscheiding van zijn ouders. Als hij zestien is, worden zijn rapporten slechter. Op een basketbalclub leert hij Nidal kennen, een halve Arabier. Nidal praat niet met Daniel over de islam. Beiden zijn in de ban van marihuana en hip hop. Ze vereenzelvigen zich met de kansloze jongeren in de zwarte Amerikaanse getto's en dromen van de Amazone.

Het lijkt allemaal nog weinig op islam, maar toch raken hij en Nidal steeds meer gebiologeerd door een begrippenpaar, dat zowel in hiphop als de radicale islam een centrale rol speelt. Het betekent zoiets als 'echt' en 'nep'. Hip hop noemt dat 'real' en 'fake'. De radicale islam heeft het over 'haq' en 'batil', met een zwaar godsdienstige lading. Nidal en Daniel delen hun kennissen in in die twee categorieën. Hun Amazone-avontuur eindigt in de Braziliaanse stad Belem waar ze in recordtempo duizenden dollars uitgeven. Nidal licht Daniel op, waarna Daniel, terug in Duitsland, contact zoekt met Hussein, een Libanees die hem overhaalt moslim te worden. Radicale jongeren rond Hoessein zijn de kwelgeesten van een plaatselijke moskee, doordat ze gelovigen dol maken met vermaningen over hun zogenaamd nietislamitische gedrag. Ook Daniel voert daarbij het hoogste woord.

Tegen de lamp

Tegen zijn oom zegt Daniel dat alle ongelovigen de dood verdienen. Het lijkt er bijna op dat hij tegen de lamp wil lopen, zo doet hij zijn best om op te vallen. Dat de geheime diensten, onder andere getipt door zijn familie, al zijn e-mails lezen ontdekt hij pas bij zijn berechting. Zijn ouders maakt hij wijs dat hij naar Cairo gaat om de Koran uit zijn hoofd te leren. In werkelijkheid treft hij in Istanbul zijn kompanen. Ze willen vechten in Tsjetsjenië, maar tussenpersonen loodsen hen naar Pakistan. Daar krijgen ze een opleiding bij een Oezbeekse organisatie, die gelieerd is aan Al-Kaida. Waterstofperoxide en Syrische ontstekers zijn de hoofdbestanddelen van de autobommen die ze na hun terugkeer in een vakantiehuis in Sauerland willen produceren. De geheime dienst laat ze even doorknutselen, zodat er bij het proces genoeg bewijs zal zijn. Geheim agenten vervangen gevaarlijke stoffen door onschuldig spul.

Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen Sa'd en Daniel? Sa'd kan zich niet ontwikkelen tot een zwever. Daarvoor moet hij te snel zijn bijdrage leveren aan de overlevingsstrijd van zijn kansarme gezin. Hij heeft een duidelijke vijand, Israël. Schäuble verklaart Sa'ds daad uit wraakgevoel. De idee als zou ook het verlangen naar het paradijs een rol hebben gespeeld bij Sa'ds daad wijst Schäuble 'grundlegend' af. Hij legt niet uit waarom. Toch lopen er in het Midden-Oosten wel degelijk mensen rond die oprecht geloven dat ze, door te sneuvelen in de djihad, kunnen ontkomen aan een soort vagevuur dat maar liefst zestigduizend jaar zal duren.

De overeenkomsten: Sa'd en Daniel zijn allebei op hun eigen manier bekeerlingen. Sa'd verandert weliswaar niet van godsdienst, maar zijn fanatieke islam is wezensvreemd aan de religieuze praktijk bij hem thuis. Hij is een wedergeboren moslim. Daniel en Sa'd zijn in hun geloofsuitingen nogal exhibitionistisch. Ze kunnen zich beiden beroepen op een panklare ideologie, die van de djihad, de heilige oorlog.

In zekere zin is Daniels verhaal voor een westers publiek confronterender. De verleiding is groot om hem weg te zetten als een warhoofd. Maar net als Sa'd heeft ook hij een levensgroot trauma, de vechtscheiding van zijn ouders en de daarmee gepaard gaande geestelijke verwaarlozing. Ook een dergelijke achtergrond kan er blijkbaar toe bijdragen dat iemand zich stapelgek gaat gedragen.

Martin Schäuble: 'Dschihadisten, Feldforschung in den Milieus', Verlag Hans Schiler, euro 32.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden