'Dan koop je geen liter, maar een kwart litertje wodka'

reportage | Russische consument past boodschappenlijstje aan stijgende prijzen aan

De peren in de buurtwinkel komen vandaag uit Uruguay, de appels uit Servië en Nieuw-Zeeland, er zijn mandarijnen uit Abchazië en kleine groene citroenen uit Macedonië. De diepvriesgroente uit Polen is vervangen door Russische, wat invloed heeft op het assortiment. Broccoli en spruitjes zijn verdwenen. Het zijn zichtbare gevolgen van de westerse sancties en het daaropvolgende Russische embargo op levensmiddelen uit Europa en Amerika. De consument ziet de veranderingen, maar haalt er in veel gevallen de schouders over op.

"In het assortiment zijn er geen radicale veranderingen, al zie ik natuurlijk wel dat de prijzen stijgen", zegt de gepensioneerde Margarita Jepifanova. "Maar ik ben geen fijnproever. Ik koop nog steeds wat ik altijd koop. Zuivel is in prijs gestegen, groenten ook, maar nog niet zodanig om je daar zorgen over te maken." Lachend: "Ik ben een optimist. En als jullie daar in het Westen die sancties opheffen, zal het vast beter gaan."

Nikolaj Romanenko (70) beaamt haar woorden. "Niettegenstaande mijn leeftijd verdien ik genoeg. Ik let helemaal niet op de prijzen; 5 of 10 roebel meer maakt voor mij geen verschil. En duurdere dingen koop je toch niet zo vaak. Dorblu-kaas vind ik wel lekker, maar daar eet ik geen kilo's van. En je koopt ook geen literfles wodka, maar een kwart litertje."

De Russische economie stagneert al sinds eind 2012, maar dit jaar rollen de economische onheilstijdingen over elkaar heen. Dalende olieprijzen, groeiende inflatie, geldontwaarding en westerse sancties eisen hun tol. De gevolgen voor Russische consumenten kunnen niet uitblijven. "Naar verwachting komt de inflatie dit jaar uit op 8 à 9 procent, voor levensmiddelen misschien zelfs op 14 procent", zegt marktkenner Igor Berezin van onderzoeksbureau Romir, dat de prijzen en het koopgedrag van Russische consumenten volgt door een vaste groep vrijwilligers te vragen alle gedane boodschappen te registreren.

"Vanaf oktober 2013 zagen we een duidelijke verandering in hun gedrag", zegt Berezin. "Voor het eerst in vijf jaar stegen de dagelijkse uitgaven niet meer. De mensen voelden dat de situatie veranderde en reageerden daarop. Sinds mei 2014 groeien de uitgaven voor levensmiddelen wel weer, tot zelfs flink boven het niveau van de inflatie. Op andere producten wordt bezuinigd."

Volgens marketingspecialist Tatjana Komissarova van de Hogeschool voor Economie in Moskou komt dat doordat Russen pas in laatste instantie bereid zijn te beknibbelen op levensmiddelen. "De inflatie stijgt, de inkomens niet, maar levensmiddelen worden evenveel gekocht als voorheen. Dat de gemiddelde rekening die onze consumenten betalen nu gelijk blijft of zelfs hoger wordt, komt niet doordat de mensen meer kopen, maar door de prijsstijgingen."

De reacties daarop verschillen wel per inkomensgroep. Voor 60 procent van de Russische consumenten is prijs het doorslaggevende criterium, aldus Komissarova. Die groep stapt sneller over op vergelijkbare producten die goedkoper zijn, ook als de kwaliteit minder is. "Wat we hier de middenklasse noemen, zijn mensen voor wie de verhouding van prijs en kwaliteit wél belangrijk is. Die betalen graag meer voor betere kwaliteit. Die groep koopt nu ook meer duurzame huishoudelijke apparaten en steekt geld in het onderwijs van de kinderen."

Slechts een kleine groep in de grote steden kan zich de Europese delicatessen veroorloven die nu van de schappen zijn verdwenen. "In heel Rusland gaat het om 2 à 3 procent van de bevolking", aldus Berezin. "De meerderheid maakt zich niet druk om de veranderingen in het aanbod, maar wel om de prijs van citroenen die ineens stijgt van 2 naar 5 euro per kilo, zoals in augustus is gebeurd." Er zijn ook onverwachte neveneffecten. Door de prijsstijgingen voor rundvlees is de vraag naar goedkoper varkensvlees en kip flink toegenomen. Berezin: "Dat leidde tot tijdelijke tekorten en aanzienlijke prijsstijgingen voor varkensvlees en kip, in sommige regio's met wel 50 procent. Brede lagen van de bevolking zijn daardoor getroffen."

Dat bepaalde producten of merken van de plank verdwijnen deert de meeste Russen niet, gelooft ook Tatjana Komissarova. "Zeker consumenten van middelbare leeftijd vervangen het ene product gemakkelijk door het andere. Wat hen mateloos irriteert zijn de forse prijsverhogingen op Russische producten in de afgelopen maanden. De supermarktketens hebben begrepen dat ze hier geld aan kunnen verdienen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden