Interview

Dan Deacon: een nihilist ontdekt op de plaat ‘America’ zijn land

Beeld Shawn Brackbill

Elektronisch muzikant Dan Deacon gaf zijn nieuwe plaat een nogal ambitieuze titel mee: 'America'. Hij vertelt hoe de moeizame verhouding met zijn geboorteland langzaam uitgroeide tot muziek.

Laat ons mensen maar uitsterven, vond Dan Deacon lange tijd. Wij hebben het een paar miljoen jaar mogen proberen, we hebben het verklooid, en misschien is het dus gewoon wel tijd om de aarde over te dragen aan de microben.

"Ik keek daar echt naar uit", vertelt hij. Zijn eigen taak als muzikant was dan om de soundtrack te verzorgen bij het feestje van het eind van de wereld. Dat kon bij Dan Deacon allerlei soorten muziek zijn: hij studeerde compositie en computermuziek aan het conservatorium, speelde gitaar in een metalband, trad ook nog wel eens op met een klassiek kamerensemble en brak uiteindelijk een paar jaar geleden door als producer van rafelige elektronische muziek met veel bewerkte ruis en een hoog 'vuist-in-de-lucht'-gehalte. Maar de gemene deler van al die muziek was toch wel het nihilistische motto 'Na ons de zondvloed'.

Zijn vorige plaat, uit 2009, heette 'Bromst'. "Geen bestaand woord, gewoon een combinatie van letters die nergens op lijkt", zegt Deacon. "Ik wilde dat mijn muziek alleen in zijn eigen universum zou bestaan, alleen naar zichzelf zou verwijzen.”

Ambitieus

Er is in de tussentijd wat veranderd. Want deze week verschijnt zijn nieuwe album 'America'. Dat is dan weer een titel die wel degelijk verwijst naar een wereld buiten de muziek. Je zou hem zelfs nogal ambitieus kunnen noemen.

"Ja, het hele idee van Amerika is dus eigenlijk krankzinnig", schiet Deacon gelijk in de hoogste versnelling als hij over die albumtitel begint, en hij struikelt over zijn woorden als hij een geschiedenis van zijn geboorteland afwerkt, vanaf de Europese kolonisatie van het continent tot de Amerikaanse multinationals in de voedsel- en bankensector die nu volgens hem in veel opzichten de dienst uitmaken in de wereld. Af en toe houdt hij even in, en vraagt hij: "Volg je me nog?".

Ja, we volgen hem. Al onderbreken we zijn nogal kritisch klinkende verhaal wel met de vraag of hij niet ook warme gedachten heeft bij het land waar hij geboren werd. "Jazeker. Ik ben niet 'trots' op Amerika ofzo, maar ik voel me er wel verbonden mee.

"Toen ik in Europa toerde, ontdekte ik dat ik altijd een Amerikaan zal zijn en blijven, of ik dat nu leuk vind of niet. Hoewel ik eigenlijk van mening ben dat landsgrenzen in een gemondialiseerde wereld vooral nog dienen om mensen op hun plek in het systeem te houden. Maar toch, als je burger bent van een land dat beweert het bastion van democratie in de wereld te zijn, maar er eigenlijk een potje van maakt, dan is het wel je plicht om je niet te onttrekken aan wat er in dat land gebeurt. Je leeft als mens altijd in een directe, lokale omgeving, en daar ben je medeverantwoordelijk voor. Dat laatste klinkt hopelijk niet te conservatief?”

Subtiel

Maar hoe giet je zo'n overtuiging in muziek? "Niet een op een. Dat zit hem vooral in de teksten. Die probeer ik wel subtiel te houden, niemand houdt ervan als een muzikant gaat preken. Ik begin met iets waar ik me kwaad over maak, en daar pel ik zoveel mogelijk vanaf, tot ik alleen maar een abstracte gedachte overhoud. Die gedachte kan bij iemand anders weer een denkproces op gang brengen, en of er dan dezelfde mening uitrolt als de mijne, dat vind ik minder belangrijk. Maar ik geloof wel dat muziek de kracht heeft om dat te bewerkstelligen."

Toch zijn bij Deacon tekst en muziek niet los van elkaar te zien. Want hij toerde de afgelopen jaren niet alleen door Europa, maar maakte ook aardig wat kilometers in de VS. Het weidse Amerikaanse landschap is uiteindelijk de hoofdpersoon op 'America'. Indirect, doordat de reizen een liefde voor zijn land bij hem aanwakkerden: "Veel muzikanten zijn narcisten met enorme ego's, had ik ook. Maar als je aan de voet van een enorme canyon staat... het gaat gewoon niet gebeuren dat je jezelf dan nog heel belangrijk voelt. Ik denk dat ik daar ergens mijn nihilisme heb laten varen. Het einde van de wereld is helemaal geen feestje, realiseerde ik me, het zou verschrikkelijk zijn als dit allemaal verloren zou gaan.”

Treinmuziek

Maar vooral ook doordat reizen iets met de klanken doet die in je hoofd leven. Dan Deacon merkte het toen hij 's winters een trein nam dwars door het land, van Seattle naar New York. "Ik reed door Montana, en ik voelde me totaal geïsoleerd. Het was Kerstmis, dus er zaten nauwelijks andere mensen in de trein, en mijn mobieltje had geen bereik. Buiten zag je geen reclameborden, geen fabrieken, alleen maar de eindeloze besneeuwde leegte. Als je uur na uur in een soort rijdende isolatiekamer zit, kom je in een staat waarin je heel ontvankelijk bent voor nieuwe invloeden."

Een van de mooiste nummers op 'America' heet dan ook 'Rail'. Het is een majestueus, in klanken vervat panorama waarin de elektronische muziek uit de jaren nul een geslaagd huwelijk aangaat met de repetitieve minimalistische composities van Terry Riley en Steve Reich uit de jaren zestig en zeventig. Die laatste invloeden zaten altijd al in Deacons muziek, maar klinken nu nadrukkelijk op de hele plaat door. En is het toevallig dat een van de belangrijkste werken van Steve Reich, 'Different Trains', ook deels over een treinreis door Amerika gaat?

"Ik heb me voor deze plaat ook verdiept in de geschiedenis van de Amerikaanse muziek. Componist Charles Ives bijvoorbeeld, die probeerde begin vorige eeuw, in een tijd dat klassieke muziek nog een puur Europese aangelegenheid was, een Amerikaans idioom uit te vinden. Heel interessant, hoewel hij het vanuit een veel pro-Amerikaanser houding deed dan ik. Maar ik heb niet bewust geprobeerd Steve Reich te kopiëren. Ik denk eerder dat reizen met een trein automatisch zulke muziek oplevert, zeker in een uitgestrekt land als de Verenigde Staten. Je hoort het ritme van de rails, daarvan raak je in een trance, en daaroverheen schuift het landschap langzaam voorbij. Je ziet een berg in de verte, en die berg blijft bijna een uur in je blikveld. Toch verandert het perspectief heel subtiel en ongemerkt. Zoiets hoor je waarschijnlijk terug in de muziek die ik vervolgens schreef. Treinen roepen inspiratie op."

‘America' van Dan Deacon verschijnt komende maandag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden