Dames, maak een eigen theologie

Jammer dames; hoe sympathiek uw oproep om 'Heer' nu eens te vervangen door iets neutraals of vrouwvriendelijks ook is, de bijbelse God blijft in al zijn vezels onmiskenbaar van het mannelijk geslacht. Er zijn wel fijnzinnige wetenschappers die zo diep achter teksten graven dat ze Hem ergens nog wat vrouwelijks toe kunnen delen, maar een gewone lezer wordt toch murw geslagen door de overweldigende hoeveelheid mannelijke aanduidingen en het bloeddorstig gedrag van deze Koning, die eindeloos heerscharen aanvoert, 'sabaot', wat heus geen pacifistische engelen zijn maar oorlogsbendes. Een echte macho hierin ook dat hij voornamelijk tot mannen spreekt, door mannen beschreven is, over de hoofden van vrouwen heen, een Man voor mannen.

Selma Schepel

Over de verschillende woorden die voor de bijbelse godheid gebruikt worden zijn geleerde boeken vol geschreven, die de vertaalcommissie vanzelfsprekend gelezen heeft. Toch klampen de heren zich aan 'Heer' vast, want een vrouw als leidinggevende is zoals bekend onaanvaardbaar voor de meeste mannen. Vrouwelijk kan Hij ook moeilijk gemaakt worden, maar er zijn goede redenen om dat He(e)re-gedoe te schrappen. Het heeft een heidense en feodale oorsprong - Adonis, Ba'al en Bel betekenen ook 'Heer'- en verder schrijft men geregeld Heere waar dit oorspronkelijk niet staat. 'Eel, Elohim' vertaalt men vanouds verkeerd met God, van 'Jhwh' wordt HE(E)RE met hoofdletters gemaakt en van Adonaj He(e)re met één kapitaal. Door die keuze kent de tale Kanaüns dus kretologie als 'Heere HEERE'. Dat al of niet spellen met kapitalen zal een vrome aanpassing van vertalers aan hun eigen eerbied zijn: het Hebreeuwse blokschrift onderscheidt namelijk geen grote of kleine letters. Met een keuze voor of tegen hoofdletters bezondigt men zich dus stevig aan inlegkunde in zinnetjes als 'Want de HEERE uw God, is een God der goden, en een Heere der heren'.

Dat God als Heer en Vader alles met projectie te maken heeft getuigen de titels in door mannen gesmede rangordes: dominee is dominus, 'heer' dus en woorden als paus, patriarch, pater, abt stammen af van 'vader'. Dus meisjes, het is gewoon weer eens tijd om de theologie te herschrijven. Dat is in de loop der menselijke geschiedenis al zo vaak gebeurd. Er staat geregeld een mannetje op dat het beter weet dan z'n voorgangers, dat een openbaring krijgt, en daar een nieuwe godsdienst omheen dirigeert, en om de paar honderd jaar heeft er zo'n vent groot succes dat eeuwenlang nagalmt. Dus laat er nu eens een vrouw opstaan met een verse profetie namens een vrouwvriendelijker God. De vrees is alleen dat ze weinig succes zal hebben. Om een godsdienst ingang te laten vinden zijn geweld en politieke macht nodig. Wat heeft de bijbelse God de aartsvader, richteren en koningen niet aan het moorden gezet om het jodendom tot stand te brengen? Kreeg het christendom niet pas vaste voet in Europa nadat het door Romeinse legerleiders tot staatsgodsdienst gebombardeerd was en verbreidde de islam zich soms met zachte hand over de gebieden die het nu beïnvloedt?

Nee dames, het wordt niets met een verse vrouwelijker theologie, en de bijbelse God omvormen is liegen. Wel kunnen we wat rommelen in de marge. Gods Geest die over de wateren zweefde is bijvoorbeeld van het vrouwelijk geslacht. Maar verder is deze God echt een man, en net als zijn ontwerpers een eenkennige seksistische kerel ook nog. Bevredigender is het om rechtstreeks te proberen vonken van het eeuwig goddelijke op te vangen, dat zeker weten uitstijgt boven geslachtelijkheid. Waarom toch altijd dat kleven aan pappie's hand, die hang naar dode letters waarvan de oorsprong uiterst schimmig is? Ga leven. Ga toch zelf voelen wat het goddelijke echt is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden