Damen en Saab willen samen nieuwe onderzeeërs bouwen

Met moderne onderzeeboten moet Nederlandse marine vanaf 2025 Rusland afschrikken

Het voortbestaan van de onderzeedienst van de marine is weer een stap dichterbij. De Nederlandse scheepswerf Damen heeft een akkoord bereikt met Saab om samen nieuwe onderzeeërs te bouwen. Het Zweedse bedrijf nam afgelopen zomer de ervaren onderzeebootwerf Kockums in Malmö over van de Duitse eigenaar, om voor de Zweedse marine nieuwe boten te bouwen, en heeft kennis in huis die Damen mist.

Hoewel er in Den Haag nog geen formeel besluit is genomen, worden ook in Nederland de eerste stappen gezet voor vervanging van de huidige vier Walrusklasse-schepen. Die zijn begin jaren negentig in de vaart genomen en kunnen tot ongeveer 2025 mee. Maar om ze over tien jaar te vervangen door schepen die aan de specifieke Nederlandse wensen voldoen, moet er dit jaar groen licht komen. Het maritieme ingenieursbureau Nevesbu adverteert bijvoorbeeld al met vacatures voor ingenieurs die aan het ontwerp en de integratie van systemen willen werken.

Minister van defensie Jeanine Hennis heeft toegezegd medio dit jaar een brief naar de Kamer te sturen waarin staat dat de marine 2,5 miljard euro nodig heeft voor nieuwe onderzeeboten. Nederlandse bedrijven met kennis op het gebied van onderzeeboten, verenigd in het Nederlands Onderwater Kenniscentrum, hebben begin november op het ministerie hun ideeën op tafel gelegd.

Voor de presentatie werd een rapport gebruikt dat door Trouw is ingezien en daaruit blijkt wat voor onderzeeër de industrie voor ogen heeft. Net als de huidige Walrusklasse moeten de nieuwe boten lange afstanden kunnen afleggen en voor alle klimaten geschikt zijn. Daarmee wordt de nieuwe boot een soort geavanceerde Walrus. Die is nog ontworpen met de dreiging van de Sovjet-Unie in gedachte, en moest zowel in de ondiepe Noordzee als wereldwijd opereren. De Nederlandse marine wil vanouds graag actief zijn op oceanen waar grote handelsstromen kwetsbaar zijn, en niet alleen de eigen kustwateren verdedigen.

Ook de nieuwe boot moet in staat zijn om, uitgerust met de in 2025 modernste technologie, het op te nemen tegen vijandige marines. Uiteindelijk is het voornaamste nut van een honderden miljoenen euro's kostende onderzeeboot afschrikking. Een ander land weet niet waar de onzichtbare en stille boten zijn, die elk moment een torpedo kunnen afvuren. Die afschrikkingstaak is de afgelopen jaren enigszins naar de achtergrond geraakt, bijvoorbeeld met de aankoop van goedkope patrouilleschepen tegen piraten en drugssmokkel, maar staat door de spanning met Rusland weer in de aandacht. Het is de bedoeling dat de nieuwe boot ook extra wapens gaat bevatten die er tijdens de bouw van de Walrus nog niet waren, zoals vanuit het water gelanceerde luchtafweerraketten. Onderzeeërs zijn kwetsbaar tegen helikopters die hen met een sonar kunnen detecteren en dan een torpedo in het water droppen. De afgelopen jaren zijn de Nederlandse onderzeeboten vooral gebruikt voor inlichtingentaken dicht voor de kust van bijvoorbeeld Irak, Iran en Somalië. Grote Amerikaanse kernonderzeeërs zouden daar vastlopen, terwijl kleine onderzeeërs voor kustverdediging niet zomaar van Europa naar de Indische Oceaan kunnen varen.

Voor die nieuwe taak is het de bedoeling dat de nieuwe boten beschikken over speciale leefruimte voor marinecommando's, die in de Walrusklasse nog in de torpedoruimte moeten slapen. De speciale duikers kunnen onder water het schip verlaten en richting vijandelijke haven of strand zwemmen. Verder moet het nieuwe schip een kanon voor waarschuwingsschoten krijgen, zodat het beter kan deelnemen aan maritieme blokkades voor de naleving van VN-sancties.

Volgens de informatie die het Onderwater Kenniscentrum in november aan Defensie heeft verstrekt, is veel kennis voor de nieuwe boten nog in Nederland aanwezig bij bedrijven als Nevesbu, TNO en Thales, maar werd er nog een buitenlandse partner gezocht voor het bouwen van de romp in samenwerking met beoogd projectleider Damen. Die lijkt nu met Saab gevonden.

Toch niet opheffen?

In de Kamer lijkt brede steun voor het project. CDA en VVD spreken zich duidelijk uit vóór nieuwe onderzeeërs. In haar verkiezingsprogramma van 2012 pleitte de PvdA nog voor het opheffen van de onderzeedienst, maar daar lijkt de partij sindsdien van teruggekomen.

De sociaal-democraten vinden het vooral van belang dat de ontwikkeling en onderhoud in een Europees samenwerkingsverband plaatsvinden. Naast het Zweedse Saab heeft Hennis al gezegd daarvoor Noorwegen op het oog te hebben. Dat land wil rond 2025 ook zijn onderzeeërs vervangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden