Dalai lama is óók Chinese heilige

De geestelijk leider van de Tibetanen, de boeddhistische dalai lama, wordt door de Chinese overheid voor staatsvijand uitgemaakt. Terwijl een van de manifestaties van de Chinese godin Guanyin juist de dalai lama is. De Chinese staatsmedia verzwijgen dit verband.

De recente Tibetcrisis heeft opnieuw duidelijk gemaakt dat religie in China ook een politieke aangelegenheid is. Half maart braken er rellen uit in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa; boeddhistische monniken protesteerden voor een vrij Tibet.

China presenteert Tenzin Gyatso, de huidige dalai lama, stelselmatig als een staatsvijand die religie misbruikt voor politieke doeleinden. Over diens religieuze positie zwijgen de staatsmedia voornamelijk.

Toch heeft de dalai lama meer met China gemeen dan veel Chinese boeddhisten vermoeden. Op weinig plekken is dat beter te zien dan op Putuoshan, het heilige bergeilandje voor de oostkust van China.

Bij zonsopgang wordt de oostzijde van het bergeilandje Putuoshan overstroomd door pelgrims. Wierookpluimen drijven door de lucht en allerhande offers worden aan de waterlijn uitgestald. Met een druk op de knop klinken er boeddhistische gezangen en soetra’s uit talloze luidsprekers. Uit bomen, souvenirwinkels en van tempeldaken. Er is geen ontkomen aan. Maar Putuoshan is dan ook een van de belangrijkste boeddhistische bedevaartsoorden van China (zie ’Bergen en rivieren’). Ieder jaar bezoeken duizenden reizigers het eilandje. En niet alleen lokale pelgrims. Onder de gelovigen op het rotsige strandje bevinden zich twee nonnen uit Korea en een toerist uit Japan. Uiteindelijk wordt op deze plek een van de voornaamste goden van het boeddhisme vereerd.

De menigte op het strand maakt zich op voor een morgen die in het teken van een verschijning van Guanyin moet komen te staan. Een van de Chinese pelgrims heeft zich plat op haar buik tussen de rotsblokken uitgestrekt en wacht op het opkomend tij. Want als de golven op de rotsen breken zou je in de nevel een verschijning van Guanyin kunnen zien. De kans daarop is het grootst als de zon nog laag staat en er kortstondig regenbogen in de waternevel oplichten. „Of ze vandaag zal verschijnen weet ik niet”, zegt de vrouw. „Maar ik ben hier nog drie dagen.”

Guanyin is een bodhisattva. Dat is iemand die op weg is naar verlichting. Uit barmhartigheid is Guanyin op aarde gebleven. Zij wordt dan ook vereerd als de godin van de compassie. Haar beeltenis is overal in China te vinden. In kolossale tempelhallen, op eenvoudige huisaltaren en in talloze schrijnen langs pelgrimsroutes. Meestal wordt zij afgebeeld in een lang wit gewaad met een kind op de arm. Vroege westerse bezoekers in China zagen in haar daarom vaak Maria met het Christuskind. In een andere bekende verschijningsvorm heeft zij duizend armen.

Vroege afbeeldingen uit de zevende eeuw tonen Guanyin echter voornamelijk in een mannelijke gedaante. Ergens in de tiende eeuw heeft de bodhisattva in China een transformatie ondergaan en heeft Guanyin er ook een uitgebreide inheemse mythologie als vrouw bij gekregen. Tibetaanse boeddhisten kennen Guanyin echter uitsluitend als een mannelijke figuur. En daar zit nu juist een belangrijk raakvlak tussen politiek en religie. Want de Chinese godin Guanyin is in Tibet niemand minder dan de dalai lama.

Volgens de overlevering zetelt de boddhisattva Guanyin in Potalaka. De Chinese naam voor het bergeilandje Putuoshan is dan ook van het woord Potalaka afgeleid. En om dezelfde reden heet de zetel van de dalai lama in Lhasa het Potala-paleis. De dalai lama en China’s meest geliefde godin zijn eigenlijk verschillende manifestaties van één en dezelfde bodisattva. En dat is nu juist de reden dat er op het strand van Putuoshan ook Koreaanse en Japanse pelgrims te vinden zijn. Bodhisattva Guanyin verschijnt in India als Avalokitesvara, in Japan als Kannon, en in Tibet als de dalai lama. Die religieuze betekenis wordt in Chinese staatsmedia zelden uit de doeken gedaan. Zelfs Chinese taoïsten, de traditionele rivalen van de Chinese boeddhisten, vereren Guanyin.

Voor de Chinese pelgrim op het strand van Putuoshan is dat allemaal niet zo belangrijk.

„Guanyin is overal”, zegt de vrouw, terwijl zij de nevelwolken nauwlettend in het oog blijft houden. Dus ook in Korea, Japan en, inderdaad, Tibet.

Tempel op het bergeilandje Putuoshan. Pelgrims wachten er op de verschijning van de godin Guanyin.

In het heiligdom op Putuoshan wordt de Chinese godin Guanyin vereerd; in Tibet is dat zowaar de huidige dalai lama.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden