Dagtochtje naar het wilde front

De Israëliers zijn weg uit het zuiden van Libanon. Massaal trekken de Libanezen naar het gebied om er te kijken. Geen gezag is er te bekennen. Hezbollah - en Amalstrijders en christelijke Libanezen lopen er door elkaar, de munitie is vrij te bezichtigen. Wonder boven wonder loopt het allemaal goed. Maar hoe lang blijft deze onwerkelijke situatie bestaan? Sietske Galama ging er kijken, viel van de ene in de andere verbazing.

Het zuiden heeft doorgaans een bijna bijbelse allure. Het is de enige plaats in Libanon waar je het koren kunt horen ritselen. Maar vandaag is het te druk om ook maar iets boven al die auto's uit te horen. Om de bevrijding van het zuiden te vieren, heeft het kabinet een national feestdag ingesteld en Libanon is massaal op pad getrokken.

Welcome to Marlboro Country, lacht een Hezbollah-strijder bij binnenkomst van de zone. Alle hekken staan open of zijn opgeblazen. En inderdaad, het lijkt hier net het Wilde Westen. Een paar brandweermannen proberen de verkeersstroom in goede banen te leiden. Verder is er geen gezag te bekennen.

Iedereen loopt met geweren rond. Pistolen, kalasjnikofs en M-16s en munitiegordels om, het is duidelijk wie hier de dienst uitmaakt. Tussen de duizenden Libanese dagjesmensen lopen vele honderden gewapende Hezbollahs rond. Maar ook de rivaliserende Amal-militie, en de Socialisten lopen in oorlogsuitrusting rond. Nu is iedereen nog blij, dus gaat het er netjes aan toe. Maar de situatie is explosief. Wat gebeurt er als een paar idioten zelf het heft in handen nemen?

Het Libanese leger is geen velden of wegen te bekennen. Volgens de woordvoerder in Beiroet gaat het leger naar de zone, zodra er wat formaliteiten zijn opgelost. Zoals de komst van een officieel bericht van de Verenigde Naties dat Israël zich volledig heeft teruggetrokken. Maar dat kan elke Hezbollah ze wel vertellen.

De Israëliers zijn er niet meer. Half Libanon komt het op deze donderdag in levende lijve aanschouwen. In files drommen ze door het gebied, parkeren de auto's bij opgeblazen SLA-posten en sjokken door het puin. Ze kruipen door de loopgraven en draaien alles om. Ze turen door de schietgaten naar hun eigen dorpjes. Ze maken foto's van elkaar voor uitgebrande tanks en borden met hebreeuwse lettertekens. Een meisje in het Beaufortkasteel, een oud kruisvaarderskasteel dat jaren in handen was van de Israëliers, staart naar haar dorp Arnoun, dat zo'n vierhonderd meter lager ligt.

,,Vanuit deze positie ben ik vorig jaar nog eens beschoten', zegt ze. Ze vindt het onwezenlijk. Hier lagen ze dan, onder een dubbele laag beton, zandzakken eromheen, dubbele hekwerken en stalen deuren. Een wonder dat we ze hebben weggekregen. Schroothandelaren lopen door de brokstukken van de opgeblazen basis heen.

Twee dagen eerder waren er vijf uur achtereen explosies te horen. De Israëliers bliezen basis na basis op en braken toegangsweg na toegangsweg naar de zone op met hun bulldozers. Maar wat rommel is voor de één, is waardevol voor de ander. Staaldraad, legt de handelaar uit. Elektriciteitskabel is ook goed, en allerlei ijzerwerk, alles gaat mee in de vrachtauto.

In de zone zelf wordt ook van alles losgesloopt. De gazen hekken in Arnoun die ervoor moesten zorgen dat tanks niet beschoten konden worden, zijn al afgebroken. ,,Ik heb een kippenboerderij', zegt de man die ze losknipt met een ijzerschaar. ,,Kan ik goede rennen van bouwen.'

Een mooi groen gazon van een gebouw van Antoine Lahad, het hoofd van de aan de Israëliers geallieerde militie, wordt geheel ontdaan van zijn irrigatiesysteem. De slangen worden netjes opgerold en meegenomen. De lampen zijn al verdwenen. Niemand stelt vragen. De eigenaars zitten of in Israël, of in de gevangenis. En er is geen politie om het tegen te houden.

Pepsi Cola heeft 15000 blikjes cola naar het zuiden gestuurd. 'Vrij Cola voor een Vrij Zuiden' staat op de spandoeken op de vrachtauto's te lezen. Maar ook de lokale chipsfabrikant en de melkfabriek sturen vrachtauto's.

Hezbollah pronkt met de overwinning. Het leger kijkt zuur toe. De Libanese soldaten zitten stuurs op hun wachtposten buiten de zone en willen nergens commentaar op geven. ,,Ik heb niks te zeggen', antwoorden ze raadselachtig, of: ,,ik spreek geen Engels.' Maar in het Arabisch willen ze ook al niet praten.

Hezbollah daarentegen geeft interviews aan wie maar wil. Zeer ongebruikelijk, want hun persbureau in Beiroet is berucht om haar onwelwillendheid. Maar op deze dag kan alles. Alle strijders willen wel commentaar geven en gooien er de mooiste quotes uit. ,,De oorlog is nog niet voorbij.' En: ,,Nu op naar Jeruzalem.' Wat hen betreft gaat de strijd door. Waarom zij hier nu zitten in plaats van het leger komt doordat het leger de dingen met kleine stappen doet. ,,Wij kunnen doen waar we zin in hebben.'

De politici zijn wat genuanceerder, maar al even aanspreekbaar. Sjeikh Abdel Majid Amman is hoofd van Hezbollahs politieke vleugel in het zuiden. De strijd is inderdaad pas begonnen, maar die zullen we op een ander vlak uitgevechten, zegt hij. Wat inhoudt dat Hezbollah niet zal schieten op Israël, tenzij Israël op hen schiet. Wij houden ons aan het aprilverdrag.

Maar lukt het wel een beetje met de discipline, met die ruim 2000 tot de tanden bewapende Hezbollahs in het gebied, geen Libanese overheid, en Israëliers vlak over de grens? De christenen in Bourj el-Muluk vinden van niet. Die nacht zijn er twee kruizen uit de plaatselijke kerk gestolen. Verhalen doen de ronde over plunderingen. ,,Mijn ooms huis is gisteren helemaal leeggeroofd. Alles. Koelkast, magnetron, tv, alles', vertelt een zestienjarig meisje. De oom is nu ergens, wat inhoudt dat hij naar Israël is gevlucht.

Georgette (45) is zeer ontevreden. Ze vertelt dat ze met haar juwelen en haar geld op haar lijf leeft, uit angst dat gewapende mannen het huis binnen vallen. De Libanese premier, Selim el-Hoss, bezoekt de kerk. De christelijke inwoners staat het huilen nader dan het lachen. Hij zegt: ,,Hezbollah is een zeer verantwoordelijke partij. Daar hoeft u zich geen zorgen over te maken. Zij zullen samenwerken met de Libanese regering en de VN.'

Georgette heeft er weinig aan. Wat een nationale feestdag had moeten worden, is een catastrophe voor de christenen, meent zij. Er is niemand die ons beschermt. De christenen zijn teleurgesteld dat de regering, die had beloofd dat het leger na het vertrek van de Israëliers zou komen, nog steeds buiten de deur staat te wachten. Hezbollah probeert ze gerust te stellen. ,,Hezbollah acht zich verantwoordelijk voor de veiligheid van al onze zonen, of het nu christenen of moslims zijn', zegt sheik Nabil Kawoek, de baas van Hezbollahs veiligheidsbureau.

Maar met zo'n wapenvertoon op straat is het moeilijk dat te geloven. De meeste christenen blijven binnen op deze donderdag, doen de ramen en deuren op slot. En echt ordelijk doet de situatie ook niet aan. Want even verderop wordt een SLA-munitieopslag geleegd door een stel bebaarde mannen. Kom erin, gebaart een Hezbollah-strijder, en geeft een rondleiding in de opslagplaats. Een deel is gebombardeerd door de Israëliers, en daar ontploffen nog steeds de granaten. ,,Geen probleem', terwijl er weer een in rook opgaat en de stukken metaal rondvliegen. Het staat vol met containers die tot aan de nok gevuld zijn met ammunitie.

Eén granaat die iets te ver ontploft, en we gaan de lucht in. ,,Geen probleem. Hier, dit zijn de 120 mm mortieren, en daar staan de timers van de 81 mm', vertelt Hoessein (34). ,,En een ieder die het kan meenemen. Wij (Hezbollah) zoeken alleen naar wat duur is en licht. Munitie is moeilijk te vervoeren.' In grote wapens zijn ze niet geinteresseerd. Dat rondrijden in die tanks de eerste dag was meer voor de show. Te herkenbaar. ,,Kijk, dit moeten we hebben', zegt hij als hij kratten met 762 kaliber-kogels ontdekt. ,,Dat is voor een klein machinegeweer. Precies wat we nodig hebben.' Hij laadt 16 kisten in zijn auto.

,,Hier, neem maar mee, als soevenir'. Hij geeft een gele mortiergranaat, nog in fabrieksverpakking. Gevaarlijk? ,,Ach nee, je moet alleen niet aan dit kleine knopje komen. Kijk, een kleine schok en het ding ontploft.' Hij laat een klein spijkertje zien in de vorm van een pijltje. Het is officieel verboden om bommen met deze spijkers te vullen. Maar de Israëliers trekken zich daar niets van aan.

Er komen nog wat bebaarde en gewapende mannen binnen, die kratten met hebreeuwse teksten wegdragen. Hoessein kijkt met minachting. ,,Dat is typisch Amal. Stelletje amateurs. Slepen spul mee voor wapens die ze niet eens hebben.' Liefde bestaat er niet tussen de twee shi'itische milities. Ze groeten elkaar niet eens terwijl ze laden. Het leger wordt ook niet erg serieus genomen. Politieagentjes, wordt er gezegd.

Als straks het leger posities inneemt, wordt dan al dat wapenspul weer teruggegeven? Het is één van de voorwaarden van de VN. ,,We zullen te zijner tijd de situatie evalueren', zegt Hoessein. Dat betekent dus 'nee'. ,,Nee, dat heb ik niet gezegd.' Majid Amman geeft hetzelfde antwoord. ,,Daar beslissen we over als het zover is.' Stoort het Hoessein niet dat in president Lahouds toespraak amper over Hezbollah wordt gerept, en alleen maar over de overwinning van het leger? Hoessein kan het wel begrijpen, Lahoud is tenslotte hoofd van het leger geweest. En als president moet hij iedereen tevredenstellen. Ook de christenen. Dan moet hij zo nu en dan bepaalde uitspraken wel ondermijnen. Sjeikh Abdel is goed te spreken over het leger. Als hij het voor het kiezen heeft, heeft hij liever het leger dan de Unifil-troepen in het gebied.

In Kfar Kila loopt de weg parallel aan de grens met Israël. Vijf Israëlische soldaten hangen voor een tank, op nog geen vijftien meter afstand van het hek. Ze zien er weinig gestressed uit, en dat terwijl de hele streek een pistool op zak lijkt te hebben. Ze dragen kogelvrije vesten, maar geen helmen, en staan gewoon voor het hek.

De soldaten steken hun duimen omhoog, maar de drommen dagjesmensen reageren niet. Het doet een beetje denken aan een dierentuin. De Libanezen bekijken de Israëliers alsof het vreemde dieren achter gaas zijn. Tot conversatie zijn ze niet te verleiden, totdat een Libanees, die met een Russin is getrouwd, een blonde soldaat ontdekt. Hij tikt zijn vrouw aan. Zij begint te lachen en roept iets in het Russisch over het hek. De blonde soldaat richt zich op. Hij roept iets terug en komt dichter naar het prikkeldraad. Ja, het is een Rus. Hij blijkt uit St. Petersburg te komen, zij uit Minsk. Hij is blij uit Libanon weg te zijn.

De conversatie loopt echter stuk als zij over Qana begint. ,,Wat doe je hier, het is je land niet.' Hij haalt zijn schouders op en loopt terug naar zijn maten. Vind je het nou niet vervelend, vraag ik haar, je bent landgenoot en daar sta je dan, aan verschillende zijden van een hek. Ze kijkt me verbaasd aan. Het is een Russische jood. Ze voelt geen enkele band.

Rami Farran (36) is speciaal vanuit Beiroet naar het zuiden gereden om de grens te zien. Mijn hele leven lang heb ik Israël alleen op tv kunnen zien. Nu kan ik het voor het eerst in levenden lijve aanschouwen. Zijn eerste reactie? Tja, ziet er niet echt anders uit. Het is niet wat hij verwachtte, maar hij kan ook niet uitleggen wat hij wel verwachtte. Het blijkt een gewoon land te zijn aan de andere kant van het hek.

Rami heeft een tijdje in West-Berlijn gewoond, ten tijde van de val van de muur. Ja, onwerkelijk, ik maak twee keer zoiets mee. Een barrière die plotseling van de ene op de andere dag volledig verdwenen is. Hij is 'geschokt', zegt hij. Hij had niet verwacht de huizen zo dichtbij te zien. Hij vraagt zich af hoe die bewoners zich moeten voelen. Ik kan ze zo door het hek neerschieten. Bij wijze van spreken dan.

Een grote groep Hezbollah-strijders komt naar het hek rijden. Ze laten de geweren echter in de auto en komen alleen met vlaggen en camera's in de aanslag. 'Boehoehoeh', wordt geroepen, de Israëliers reageren niet. Hezbollahs en Israëliers, beiden gewapend, staan op nog geen vijftien meter van elkaar af, en er wordt niet geschoten. Verbazingwekkend.

Het prikkeldraad lijkt voorlopig als een echte grens te fungeren. Maar een gevoel van onveiligheid blijft bestaan. De Libanees met de Russische vrouw stapt snel op. ,,Ik wil geen moeilijkheden, ik heb mijn kinderen bij me.' Hij rijdt weg. De meeste omstanders vertrekken nu snel. Want alles is mogelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden