Dagen in Vanuatu(3)

We gaan van Vanuatu weer een paradijs maken, zei 's lands president in shock, nog geen twaalf uur nadat de cycloon over zijn eilandengroep was geraasd. Weer een paradijs. Die notie zit diep, die van paradijzen in de Stille Zuidzee.

Inmiddels weten we dat de ravage enorm is, aan gebouwen, huizen, installaties. En ook aan gewassen. Ik zag luchtopnames van kokosplantages met geknakte palmen - kopra, tot voor kort een van de belangrijkste exportproducten van Vanuatu - en moest denken aan een andere paradijsnotie: die van het kokovorisme.

Het kokovorisme was onderdeel van de leer van August Engelhardt (1875-1919), een Duitse apothekersassistent die in 1902 naar Duits Papoea-Nieuw Guinea voer om er in de Bismarck-archipel op het eiland Kabakon een eigen kokosplantage op te zetten. De kokosnoot, hoog in zijn palm, was zijn redenering, hangt van alle vruchten het dichtst bij de zon. Alles wat een mens in het leven nodig heeft, zit besloten in de kokospalm. De melk, het vlees, de schaal, de vezel, de bast, het blad: het is genoeg om van te eten, te drinken en voor je huisvesting. Nudisme en kokovorisme (het eten van kokosnoten): ziedaar het puurste geluk op aarde.

De hersenen, ook die het dichtst bij de zon, die waren niet afhankelijk van de spijsvertering daar beneden. Engelhardt schreef voor dat de mens derhalve zonder hoofdbedekking door het leven ging, want dan kon de zon via de haarwortels onbelemmerd de hersenen bereiken. En waarachtig, Engelhardt zette zijn onderneming op, banjerde naakt tussen zijn palmen en won enkele Duitse volgelingen voor zijn zonne-orde. School maakte hij evenwel niet; zijn gezondheid leed zeer onder zijn eenzijdige dieet, zijn lijf raakte geïnfecteerd, het avontuur eindigde in waanzin.

Al sinds Louis de Bougainville in 1768 een eiland ontdekte dat hij Tahiti noemde, zochten Europeanen in de Zuidzee het paradijs. Bougainville's bemanning, maanden opgesloten op een stinkend schip, werd bij aankomst in de baai die geurde naar bloemen en fruit, overspoeld door vrouwen die vrijwel naakt uit hun kano's de scheepswand beklommen en zich aanboden. Dat beeld heeft de westerse beschaving sindsdien niet meer verlaten, zelfs al is er niet meer van over dan de bloemenkransen die toeristen bij hun aankomst op Hawaii krijgen omgehangen.

In ruil voor dat vermeende paradijs brachten de Europeanen ziekte, christendom, handel, plantages, mijnbouw, toerisme en - als je dat aan de vooruitgang toe wilt schrijven - opwarmende, stijgende oceanen en cyclonen van een moordende kracht, zoals ze niet eerder in de Pacific woedden.

Maar het paradijsidee leeft hardnekkig voort, nagespeeld door de oorspronkelijke bewoners, die, zoals op Tanna, Vanuatu, voor toeristen hun peniskokers en grasrokken omgorden en dansend op zeeschelpen blazen en op kokosnoten trommelen.

Maar het is een uitgehold paradijs. Het aantal doden van de cycloon viel mee, las ik, maar op sommige eilanden is van de landbouw niets meer over. Er dreigt honger en gebrek langs azuurblauwe lagunes en hagelwitte stranden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden