Dagdromen over vroeger

Haar elleboog steunt op een sierlijk vormgegeven tafel. Haar linkerhand onder haar melancholieke gelaat, haar rechter draagt een foto tussen duim en wijsvinger. Droevige vrouw, wie ben je en waar denk je aan?

'Mensen kijken' is niet alleen een aangename bezigheid met je benen onder je gekruld op de bank voor de televisie bij je favoriete serie, of op een warme lentedag achter een biertje op het terras. Ook bij de foto's van 'Vergeet me niet!' in het Van Goghmuseum kun je jezelf even verliezen in andermans leven -alleen dan zonder die comfortabele zitplaats.

Vergeelde 19e-eeuwse portretfoto's hangen in houten lijsten aan de rode muur van de expositieruimte. Omkranst met gedroogde bloemen, lapjes stof, geschreven teksten of zelfs een plukje haar. Starre gezichten omringd door dagelijkse, haast oubollige voorwerpen. Maar toch hebben de fotoportretten charme. Ze nodigen uit tot dagdromerijen.

Intrigerend om te bedenken waarom deze in de 19e eeuw geportretteerden het blijkbaar waard waren om herinnerd te worden door hun nabestaanden. De 140 geëxposeerde stukken komen namelijk voor een deel uit privécollecties uit Europa en Noord-Amerika. Persoonlijke aandenkens aan dierbare familieleden die het aardse verruilden voor het hiernamaals. Verf, bloemen en sigarenbandjes zijn als sprekende elementen aan de foto's toegevoegd. De portretten zijn net relikwieeën van voorbijgegane personen en momenten.

Soms zelfs letterlijk tastbare herinneringen aan de geportretteerde. Zoals de haarlok van iemand die lang geleden overleed. Liet de eigenaar zich misschien ooit verleiden door een weelderige vrouwelijke haardos? Was het kapsel van de overledene haar trots, haar handelsmerk? Zou degene die het in een doosje stopte er vaak aan hebben geroken? Het is vertederend te bedenken wat hier aan vooraf heeft kunnen gaan. Afhankelijk van je eigen fantasie; dát wel. Want zonder catalogus zijn de begeleidende tekstbordjes te minimaal om tot de verbeelding te kunnen spreken.

Maar gelukkig helpt de ruimte mee een haast surreële sfeer te creëren. Citaten van filosofische grootheden als Barthes, Proust en Nietzsche op grote witte plakkaten leiden tot gedachtestromen over herinneringen en de waarde daarvan. ,,De tijd die mensen verandert, verandert niet het beeld dat we van hen hebben bewaard. Niets is pijnlijker dan onze tegenstelling tussen de veranderlijkheid van mensen en de onveranderlijkheid van de herinnering'', waarschuwt Marcel Proust de kijker postuum.

De rode achtergrond versterkt de warmte die bij herinneringen past. En ook de poëtische titels van de afzonderlijke expositieonderdelen als 'een eeuwig soort liefkozing', 'de mate van traagheid' en 'afstandelijke intimiteit', sluiten naadloos aan bij het zwijmelende gevoel van de expositie. Je kunt je hart ophalen in het Van Goghmuseum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden