Dagboeken als bron betrouwbaarder dan het geheugen

De auteur is politicoloog en schrijver van het proefschrift 'Strategie en illusie, elf jaar intern debat in de PvdA'.

Tussen neus en lippen door deelt hij de lezer nog even mee dat mijn proefschrift niet wetenschappelijk zou zijn omdat ik me slechts baseer op uitspraken en aantekeningen van PvdA-politici en deze nooit bij hem geverifieerd heb. Een aantijging waar ik een kleine kanttekening bij wil maken.

De suggestie van Aantjes is, dat dagboekaantekeningen van Kombrink en Van Thijn uit deze periode - beiden maakten praktisch elke dag aantekeningen, Kombrink ook vaak tijdens PvdA-vergaderingen - niet te vertrouwen zijn. De herinneringen die Aantjes (en andere betrokkenen) vijftien jaar later nog zouden hebben aan deze contacten, zouden veel betrouwbaarder zijn dan de aantekeningen die de betreffende PvdA-politicus de dag zelf heeft gemaakt.

De heer Aantjes zou werkelijk over een fabelachtig geheugen dienen te beschikken, wil dat maar enigszins plausibel zijn. De zaak zou anders liggen indien Aantjes zelf ook een dagboek zou hebben bijgehouden, of over schriftelijke bronnen uit de formatieperiode zou beschikken die nieuwe informatie bevatten. Daar blijkt tot nu toe weinig van, Aantjes stelt geen enkel argument tegenover de informatie die ik put uit deze dagboeken. Hij komt niet verder dan verdachtmakingen.

Aantjes zou de discussie op een hoger niveau brengen door te reageren op de aantekeningen uit het dagboek van Kombrink van 19 oktober 1977.

Op die dag, twee weken voor de veel geciteerde uitspraak van Aantjes uit het dagboek van Van Thijn, dat hij "niet bij machte was toe te treden tot het kabinet" , is in het fractiebureau van de PvdA op basis van informatie van een CDA-Kamerlid gesproken over het mogelijke oorlogsverleden van Aantjes, het feit dat Aantjes een ministerschap niet meer reeel achtte en dat hij mogelijk gechanteerd werd (citaat in Trouw van 21 maart). Oftewel: is Aantjes tijdens deze formatie ooit door Kamerleden van het CDA (bloedgroep ARP) aangesproken op zijn oorlogsverleden? Het verwijt dat ik mij uitsluitend op PvdA-bronnen zou baseren, is om nog een reden vreemd. Aantjes doet namelijk hetzelfde. Hij baseert zich voornamelijk op hem welgevallige passages uit het gepubliceerde dagboek van Van Thijn en op een rede die hij als fractievoorzitter bij de regeringsverklaring heeft gehouden. Nieuwe informatie draagt hij niet aan.

Hij reageert ook niet op de met argumenten onderbouwde stelling van Van den Braak (21 maart) dat enkele dagen voor de weigering van Aantjes om minister van justitie te worden omdat dat een degradatie van Van Agt zou betekenen, het voor het CDA wel acceptabel was dat Van Agt geen minister van justitie zou worden maar minister van binnenlandse zaken.

Aantjes dient of echt open kaart te spelen of gewoon te zwijgen. Aan rookgordijnen over zijn rol in de Nederlandse politiek is geen behoefte.

Zijdelings

Voor de goede orde. Het is niet mijn stelling dat het mislukken van de formatie van het tweede kabinet-Den Uyl te wijten is aan de weigering van Aantjes om minister van justitie te worden. Het oorlogsverleden van Aantjes heeft slechts zijdelings een rol gespeeld. De mislukking was grotendeels te wijten aan de door de PvdA gevolgde strategie.

Wel was en is het mijn stelling dat een aantal belangrijke politici in de PvdA zich bij de beoordeling van wat zich binnen het CDA afspeelde, sterk lieten leiden door informatie die ze kregen van vooraanstaande ARP-leden. Betrokken voormalige ARP-politici als Aantjes en Faber hebben een grote behoefte deze contacten vijftien jaar later voor te stellen als een goede persoonlijke verstandhouding zonder politieke betekenis. De aantekeningen van Kombrink en Van Thijn wijzen echter op het tegendeel.

Tenzij er alsnog overtuigende informatie wordt verstrekt door de betrokkenen, houd ik het erop dat dagboekaantekeningen uit 1977 een betrouwbaarder bron van geschiedschrijving zijn dan het geheugen van deze ex-Kamerleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden