Dag van de waarheid breekt aan voor Silvio Berlusconi

ROME - Vandaag wordt de dag van de waarheid, aldus de Italiaanse vakcentrales. Premier Silvio Berlusconi moet met de billen bloot: hij staakt zijn pogingen de omstreden ingrepen in de pensioenen door te drukken onder dreiging van nieuwe verkiezingen. Anders gaat het land vrijdag plat.

WILS REBERGEN

Het Italiaanse kabinet is niet dood, het leeft - nog. Minister van arbeid, Clemente Mastella, zei vorige week dat de regering op het sterfbed lag, maar gisteren kwamen de bewindslieden bijeen voor een “dag van verificatie”, een onderzoek of de kabinetsleden nog op dezelfde lijn zitten en achter het regeerakkoord staan.

Op zich is dit een normale procedure in de Italiaanse politiek in tijden van een dreigende kabinetscrisis. De aankondiging van premier Berlusconi dat hij de 'verifica' wenste te zien als een vertrouwensstemming onder de coalitiepartners, bracht echter regeringspartij Lega Nord in alle staten.

Geen sprake van een loyaliteitstest, brieste Lega-voorman Umberto Bossi. “Het wordt een zakelijke bijeenkomst. De plannen van het kabinet voor de toekomst worden op een rijtje gezet. Het belangrijkste daarvan: aanvaarding van de begroting, maar zònder de bezuinigingen op de oudedagvoorzieningen. Die worden in een apart wetsvoorstel ondergebracht. Later zien we dan wel of er vertrouwen is. Dat maakt onze achterban uit.”

Berlusconi haalde woedend uit naar Bossi en noemde hem “een Judas, niet omdat hij mij verraadt, maar zijn kiezers”. Niettemin zag hij zich klem gezet door de Lega. De premier wilde de bezuinigingen op de pensioenen die 10 miljard gulden moeten opleveren, door het parlement jassen door ze te koppelen aan de begroting voor 1995, die voor het eind van het jaar moet worden goedgekeurd. Maar dat stuitte op verzet van de vakcentrales en de oppositie van ex-communisten en het centrum. Die kregen bovendien steun van de Lega.

Vrijwel iedereen in Italië is het erover eens dat ingrepen in het naar Europese maatstaven royale pensioensysteem onontkoombaar zijn. Prominente werkgevers als Giovanni Agnelli (Fiat) en Carlo de Benedetti (Olivetti) onderstreepten dat nog eens aan de vooravond van het kabinetsberaad. Enerzijds dreigt binnen tien jaar een bankroet voor de oudedagsvoorziening als er niets gebeurt. En anderzijds moet de Italiaanse regering bezuinigen om de enorme staatsschuld naar beneden te brengen, die de economie dreigt te wurgen. Bovendien wil Rome een begin maken met de haast onmogelijke opgave: voldoen aan de eisen die het Verdrag van Maastricht stelt voor toetreding tot een Europese monetaire unie.

Maar Berlusconi's voorstellen waren te rigoureus voor het merendeel van de partijen. Er moet bijvoorbeeld ruimte zijn voor een overgangsregeling voor mensen die dicht tegen hun pensioen aanzitten. En waarom alleen de armen laten bloeden voor het tekort in de staatskas? Waarom niet op andere terreinen ingegrepen, bijvoorbeeld het aanpakken van belastingontduiking? Kortom de kwestie moest bespreekbaar zijn. En dat was niet mogelijk door Berlusconi's koppeling met de begroting.

De Lega maakte gisteren nog eens duidelijk dat de premier niet hoeft te proberen zijn zin door te drukken door te dreigen met nieuwe verkiezingen: er is een alternatief voor de huidige coalitie. De Lega Nord kan verder met links en het centrum, dus zonder Berlusconi's Forza Italia en de neofascistische Alleanza Nazionale van Gianfranco Fini, en zonder een gang naar de stembus.

Vanuit Bratislava, waar hij op staatsbezoek is, riep de Italiaanse president, Oscar Luigi Scalfaro, op tot kalmte en bezinning. Eerder onderstreepte Scalfaro dat niet Berlusconi, maar de president volgens de Grondwet beslist of de kiezer wordt geraadpleegd. En dat laatste is volgens Scalfaro nu niet nodig. Als Berlusconi het land in een periode van sociale onrust stort door vast te blijven houden aan zijn standpunt, zou hij niet aarzelen om een kabinet van nationale eenheid uit te roepen.

De Italiaanse premier rest daarom vandaag slechts de gang naar de onderhandelingstafel met de vakcentrales om aan te kondigen dat de pensioenkwestie in een apart wetsvoorstel wordt geregeld. De vakbeweging wil eerst de inhoud van het voorstel weten, voor de algemene staking van vrijdag wordt afgeblazen. De verwachting in Rome is echter dat de manifestatie tegen het regeringsbeleid niet doorgaat.

Maar spontane acties blijven mogelijk van mensen die toch hun woede over Berlusconi willen uiten. De vakcentrales zeggen al dat zij hun leden misschien niet meer in toom kunnen houden. Anderzijds gaan wellicht ook Italianen de straat op die juist hun steun willen betuigen aan de premier, zoals deze week in Turijn gebeurde. De populariteit van Berlusconi is weer wat omhoog gekrabbeld, 64 procent van de kiezers vindt nu dat hij moet blijven, tegen 53 procent vorige week.

In het parlement heerst opluchting dat 'de regering weer regeert' en de belangrijke zaak van de begroting voor de kerst kan worden afgehandeld. Tevredenheid is er ook bij de oppositie nu Berlusconi heeft moeten inzien, dat hij de staat zo niet kan runnen als zijn bedrijf waar hij het alleen voor het zeggen heeft.

Maar de rust is geenszins weergekeerd. Alle partijen onderzoeken hoe zij zich in het centrum van de macht kunnen manoeuvreren, en denken aan nieuwe verkiezingen. Dat laatste geldt zeker voor Berlusconi's Forza Italia en de Alleanza van Fini, die tandenknarsend hebben moeten toezien hoe de Lega van Bossi een centrale rol heeft opgeëist.

Zij zijn uit op wraak en loeren ongetwijfeld op een kans de kiezer te vragen de Lega een kopje kleiner te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden