Dag allochtoon. Hallo eh... inwoner met een migratieachtergrond?

De term 'allochtoon' heeft zijn tijd gehad, vinden de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en het Centrale Bureau voor de Statistiek (CBS). Ze schaffen hem af.

Waarom is dat nodig?

De term is niet precies genoeg, schrijft de WRR in de verkenning 'Migratie en classificatie'. Nederland is te divers geworden en past niet langer in de tweedeling 'allochtoon' en 'autochtoon'. Bovendien roept 'allochtoon' negatieve associaties op, terwijl onderzoekers en beleidsmakers neutraal en objectief willen zijn. Het woord wordt vooral gebruikt om maatschappelijke problemen te benoemen, en staat voor achterstand, meent de WRR.

Schrijver Özcan Akyol ervaart de term als een stigma: "Ik ben in Nederland geboren en probeer een goed burger te zijn. Toch word ik al 32 jaar in een ander hokje gestopt dan jongens met blond haar en blauwe ogen, omdat ik Turkse ouders heb. Dat voelt als oneerlijk. En ik kan er niet door eigen verdienste van afkomen."

De begrippen 'allochtoon' en 'autochtoon' werden in 1971 gemunt door sociologe Hilda Verwey-Jonker. Allochtoon betekent: 'van een ander gebied'. Het woord raakte in 1989 in zwang door het WRR-rapport 'Allochtonenbeleid'. Het wordt sindsdien in de statistieken gebruikt, met de indeling 'westers' en 'niet-westers'.

Ook daar wil de WRR van af, vanwege 'koloniale associaties'. Wie kijkt welke landen als 'westers' en 'niet-westers' gelden, moet volgens de raad concluderen dat geografische ligging niet bepalend is. Het gaat erom of de mensen er blank zijn of niet.

Helpt het?

Op korte termijn wel, denkt Marjan de Gruijter van het Kennisplatform Integratie & Samenleving. "Maar vroeg of laat zullen ook nieuwe termen weer besmet raken. Het is een cyclus. Verwey-Jonker kwam destijds met haar nieuwe termen om niet meer 'etnische minderheden' te hoeven zeggen. Dat had een negatieve bijsmaak gekregen."

Daarom moet je volgens De Gruijter vooral kijken hoe vaak en wanneer etniciteit benoemd wordt, niet alleen naar hoe dat gebeurt. "Het gaat niet alleen om welke termen je gebruikt, maar om de manier van kijken."

Die lijkt nog niet veranderd. "De systematiek in het onderzoek is nog dezelfde", zegt Jaco Dagevos van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), dat het woord 'allochtoon' vijf jaar geleden inruilde voor 'migranten'. "De labels veranderen, maar nog steeds worden mensen in de officiële statistieken ingedeeld naar het geboorteland van hun ouders."

Opvallend: Nederland is het enige land ter wereld dat dit doet.

De Gruijter. "We hebben decennia in etnische lijnen gedacht. Dat raak je niet zomaar kwijt. De vraag is: zijn we bereid om die etnische bril af te zetten en echt kritisch na te denken over wanneer we iemands achtergrond benoemen?"

Hoe moet het dan wel?

Wees zo precies mogelijk als je iemands achtergrond beschrijft, zegt de WRR. Want dat kan nog steeds legitiem en functioneel zijn. Dagevos en De Gruijter beamen dat. "Er zijn nog steeds achterstanden bij sommige groepen, er is nog steeds discriminatie. Dat verdwijnt allemaal niet als je een woord afschaft."

Dagevos: "Je moet informatie blijven geven. En het is niet alleen negatief, wij beschrijven ook hoe er een middenklasse ontstaat bij migranten. Maar, inderdaad, ook dat de criminaliteit hoger is onder sommige groepen."

Algemene labels wil de WRR het liefst vermijden. Moet het toch, schrijft de raad, gebruik dan: 'inwoners met een migrantenachtergrond', zoals in Duitsland. Daarin kunnen De Gruijter en Dagevos wel meegaan, die niet zo ver willen gaan dat generalisaties niet meer mogen.

"Dat bekt toch niet", lacht Akyol. Hij ziet het nut niet in van zulke generalisaties. Niet dat hij tegen het benoemen van iemands etnische achtergrond is, waar relevant. "Zo ver als in Frankrijk, waar etniciteit officieel taboe is, moeten we niet gaan. Iedereen weet toch wie in de banlieus woont? Je moet niet naïef zijn"

Hoe wil hij zelf genoemd worden? Turkse Nederlander?

"Nee, ik heb maar één paspoort. Ik ben Nederlands. Noem mij dan ook zo. Maar als het echt nodig is om mijn komaf te benoemen: Nederlander met een Turkse achtergrond."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden