Daders ontlopen nu makkelijk hun straf in Nepal

Voor moord veroordeelde loopt nog vrij rond en is bovendien parlementslid

"Soms heb ik geen geld meer voor eten en moet ik op blote voeten lopen, maar wat er ook gebeurt, ik zal voor gerechtigheid blijven vechten." Devi Sunuwar, een mollige, jeugdig ogende vrouw, zit op bed in haar eenkamerflat, boven het theehuisje dat ze runt in Kathmandu.

In haar handen houdt ze een verbleekte foto van haar dochter Maina. Zij werd in 2004 op vijftienjarige leeftijd om onbekende reden opgepakt door het Nepalese leger, dat tussen 1995 en 2006 in een gewapende strijd met maoïstische opstandelingen was verwikkeld.

Maina keerde nooit terug. Sunuwar, ondersteund door mensenrechtenadvocaten, vermoedt dat haar dochter door marteling om het leven is gekomen, maar dit is nooit officiëel bevestigd. Ongeveer 16.000 mensen verloren het leven tijdens de burgeroorlog in Nepal. Ruim 1400 mensen worden nog vermist, volgens cijfers van de lokale afdeling van het Rode Kruis.

Volgens het vredesverdrag dat de maoïsten in november 2006 tekenden met de overheid, zou er een commissie voor waarheid en verzoening worden opgericht, om serieuze mensenrechtenschendingen te onderzoeken. Ruim vijf jaar later echter, is er geen overeenstemming over wat de exacte functie van zo'n commissie zou moeten zijn. Activisten pleiten voor de mogelijkheid van strafrechtelijk onderzoek en vervolging, maar de voornaamste politieke partijen hebben in het ontwerp voor een nieuwe grondwet een voorstel gedaan voor algemene amnestie. De overheid heeft het schrijven van de nieuwe grondwet echter opnieuw niet op tijd kunnen afronden. Vier keer eerder verstreek de datum hiervoor al. Met een politieke impasse en verkiezingen op komst, is het onwaarschijnlijk dat er snel een nieuwe discussie over de commissie wordt gevoerd.

"Intussen wordt de diepgewortelde straffeloosheid in Nepal niet aangepakt", zegt mensenrechtenadvocate Mandira Sharma, die in 2001 de juridische hulporganisatie Advocacy Forum oprichtte. Een in maart gepubliceerd rapport van Advocacy Forum samen met Human Rights Watch noemt voorbeelden van daders van mensenrechtenschendingen die sinds 2006 bij de Nepalese overheid werken, internationale studiebeurzen hebben ontvangen en zelfs op VN vredesmissies zijn gestuurd.

"Niemand in een machtspositie die misdaden heeft begaan, wordt hiervoor verantwoordelijk gehouden", aldus Sharma. "Als zulke mensen vrij blijven rondlopen, hoe kan iemand zich dan nog veilig voelen?"

Sabitri Shrestha vecht al sinds 1998 voor gerechtigheid voor haar beide broers. Haar broer Ujjan werd dat jaar om persoonlijke redenen vermoord door de lokale politicus Balkrishna Dhungel, die zich later bij de maoïsten aansloot. Tot onvrede van Dhungel was Ujjan getrouwd met zijn zus, die van een andere kaste is. Ujjans lichaam werd nooit terug gevonden.

Toen Shrestha's andere broer, Ganesh, een aanklacht wilde indienen, werd ook hij vermoord. Inmiddels heeft het hooggerechtshof Dhungel veroordeeld voor moord en hem levenslange gevangenis opgelegd. De man loopt echter nog vrij rond en is bovendien parlementslid.

"Ik weet ook niet meer wat ik verder nog moet doen", huilt Shrestha. "Ik voel me verslagen en ben bang. Als er geen aandacht van media en activisten voor mijn zaak was geweest, waren mijn andere familieleden misschien ook vermoord."

"Dit is een aanfluiting van de rechtspraak", zegt advocate Sharma over de zaak. "Het respecteren van rechterlijke bevelen is toch wel het minste." Ze wijst erop dat opeenvolgende overheden tot nu toe zeker zeshonderd rechtszaken hebben teruggetrokken. Daar waren ook zaken bij voor moord en verkrachting,

"Zonder handhaving van de rechtsstaat kunnen we nog niet denken aan echte democratie, duurzame vrede, ontwikkeling of vooruitgang."

Vredesproces
In november 2006 tekenden de overheid van Nepal en de gefuseerde Communistische Partij van Nepal (maoïstisch) een permanente wapenstilstand en een vredesverdrag, na een gewapende strijd van ruim tien jaar. Als onderdeel van het verdrag werd in 2008 de monarchie officieel afgeschaft. Nepal werd omgedoopt tot federale republiek en er werden verkiezingen gehouden. Het is de overheid echter nog niet gelukt een nieuwe grondwet te produceren. Het grootste twistpunt zijn de grenzen van de nog te vormen federale staten. De maoïsten zijn voor grenzen op basis van etnische groepen; de andere partijen zijn hier tegen. Het gebrek aan vooruitgang op politiek en economisch gebied heeft de laatste tijd voor veel onrust op de Nepalese straten gezorgd. Nu de uiterste datum voor de grondwet opnieuw niet is gehaald, gaat Nepal weer een instabiele en onrustige periode tegemoet. Er zijn nieuwe verkiezingen aangekondigd voor 22 november, terwijl de assemblée is ontbonden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden