’Dader familiedrama extreem afhankelijk’

Mannen die hun kinderen of partners doden, plegen daarna vaak zelfmoord. Criminologe Marieke Liem verdiepte zich in de psyche van de (zelf)moordenaar.

Wat ging er om in het hoofd van de Amsterdamse man die vorig weekeinde eerst zijn 2-jarige dochter probeerde te doden – ze overleefde – en toen zichzelf van het leven beroofde?

Niemand die het weet, maar psychologe en criminologe Marieke Liem kan er wel een beredeneerde slag naar slaan. Gisteren promoveerde ze aan de Universiteit Utrecht op ’Moord gevolgd door zelfmoord’. Het is het eerste onderzoek in Nederland naar deze vorm van misdaad.

Het is een zeldzame vorm: jaarlijks komt de moord gevolgd door zelfdoding zo’n zeven keer voor. Maar al deze gevallen – die in de volksmond vaak ’familiedrama’s’ heten – leiden tot maatschappelijke onrust. Voor Liem was dat een reden om zich in deze daders te verdiepen.

Het zijn voornamelijk mannen, zo ontdekte Liem na bestudering van dossiers van het Pieter Baan Centrum, het Erasmus Medisch Centrum en het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie. Zij plegen de (zelf)moord doorgaans met een vuurwapen.

De mannen hebben nog iets gemeen: een extreem afhankelijke relatie met hun partner en kroost. Liem: „Ze schrijven hun kind geen eigen identiteit toe, maar beschouwen het bijna als een eigen arm of been.” Hun vrouw of vriendin is voor deze daders vaak een seksueel ’eigendom’.

Verschillen zijn er ook. Liem vond drie typen moordenaars-zelfmoordenaars. De eerste beschrijft ze zo: een man leeft al jaren op gespannen voet met zijn vrouw, hij kan niet met maar ook niet zonder haar. Als hij hoort dat ze hem wil verlaten, doodt hij haar in een vlaag van woede. Daarna beseft de man dat hij zijn vrouw nu voor altijd kwijt is, en slaat hij uit wanhoop en frustratie de hand aan zichzelf.

Type 2 is niet uit op moord, maar op zelfmoord. Deze ouder heeft mogelijk depressieve of psychotische klachten of drugsproblemen. Hij (maar ook wel eens zij) leeft geïsoleerd en heeft een symbiotische relatie met de kinderen. Zijn redenatie: ’Als ik er niet meer ben, hebben zij ook geen leven meer.’

En dan is er nog een derde type, voor wie doding gevolgd door zelfdoding een ’totaaloplossing’ voor malaise lijkt.

Liem: „Stel je een man voor in grote financiële problemen. Zijn vrouw heeft al eerder gezegd: ’Als je nog meer schulden maakt, verlaat ik je.’ Die man, die zichzelf vaak als middelpunt beschouwt, ziet nog maar één uitweg: hij maakt er een einde aan voor het hele gezin.”

Huisartsen en psychiaters moeten bij een patiënt met suïcidale neigingen ook kijken naar zijn gezin, vindt Liem. Want als zijn relatie met partner of kinderen extreem afhankelijk of symbiotisch is, loopt het gezin een verhoogd risico op een gewelddadige dood.

Maar gezinsdrama’s blijven moeilijk te voorkomen, geeft de criminologe toe. De daders hebben meestal geen strafblad, de buren zagen het geweld niet aankomen. „En bij de huisarts komen veel mensen alleen maar voor een wrat.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden