Daarom vatten de Japanners de rampspoed zo gelaten op

Door de vele aardbevingen hebben Japanners inmiddels wel geleerd om samen te werken. Het individu is er onderdeel van een groter geheel.

Niet alleen in Nederland maar ook elders heeft de gedisciplineerde en waardige wijze waarop Japanners de rampspoed verdragen, behoorlijke indruk gemaakt. Maar voor wie het land kent, is het de bevestiging van datgene wat de Japanse cultuur zo bijzonder maakt. In de jaren dat ik er woonde, zag ik hoe vanzelfsprekend Japanners het vinden om zich in te zetten voor het grotere geheel.

In Japan hoeft niet alles per se 'Bokito-proof' te zijn. Je kunt geldautomaten niet alleen gebruiken om geld op te nemen maar ook om geld te storten, zonder dat er figuren zijn die het leuk vinden om steentjes in plaats van munten in de automaat te storten. Japanners zijn ook aanzienlijk beleefder dan de gemiddelde Nederlander. Waar wij in Nederland nog maar een enkel beleefdheidswoordje kennen, namelijk 'u' in plaats van 'jij', kent het Japans zo veel beleefdheidstaal dat er zelfs een apart woord voor is (keigo).

Het Japans is bovendien sterk geneigd onderscheid te maken, niet alleen tussen inferieuren en superieuren maar ook tussen leden van de eigen groep (uchi) en buitenstaanders (soto). Individuen worden vaak niet met hun persoonlijke naam aangesproken, maar met de rol die ze op dat moment spelen. Het is bijvoorbeeld niet ongebruikelijk dat een vrouw naar haar echtgenoot verwijst via de rol - vader - die hij vervult. Het gaat de Japanners niet zozeer om het individu maar om de (tijdelijke) rol die hij in een bepaalde context speelt.

De context en het 'tussen de dingen zijn' is in de Japanse beleving belangrijker (en ook interessanter) voor het menszijn dan vrijheid en autonomie. Het individu wordt vrijwel continu in een sociale context geplaatst en daar ook aan herinnerd en niet, zoals bij ons in het Westen gebruikelijk is en in Japan ook steeds meer de norm wordt, als een los en vrij atoom gezien.

De enorme voorliefde voor uniformen, die vrijwel iedereen in Japan die een bepaalde sociale rol vervult, draagt - van winkelpersoneel tot leerlingen - laat dit ook zien. Het Japanse karakter voor 'persoon' tenslotte (¿¿) symboliseert iemand die op een ander steunt. Het Japanse woord voor 'mens', (¿¿¿) is een samenvoeging van het karakter voor 'persoon' en het karakter voor 'tussen', waarmee het relationele aspect van het menszijn dubbel wordt benadrukt.

Vergeleken met veel moderne westerlingen zijn Japanners sterk betrokken bij allerlei maatschappelijke verbanden. Het land heeft door zijn cultuur een groot reservoir aan 'sociaal kapitaal'. Dat komt ook door de Japanse geografie. Door de vele bergen en eilanden bleven relatief kleine groepen zelfstandig. Tel daarbij op dat Japan, zeker vroeger, een erg hiërarchische samenleving was, en je kunt begrijpen waarom de sociale context en het welzijn van de groep zelfs nu nog zo belangrijk zijn in Japan.

De derde en laatste reden zijn de rampen zelf en daarmee is de cirkel rond. Japan wordt het 'land van de rampen' genoemd. Het land kent de meeste aardbevingen ter wereld. Orkanen en zware sneeuwval sluiten geregeld hele dorpen van de buitenwereld af. Op dit moment is er weer een vulkaan in het zuiden van Japan uitgebarsten. Japanners moesten wel leren om samen te werken. Jaarlijks worden talloze rampenoefeningen gehouden op scholen, in bedrijven maar ook door allerlei buurtgroepen die excursies organiseren naar 'rampenpreventiecentra' en bijvoorbeeld samen met de brandweer rampenoefeningen organiseren. Ook na deze grote ramp zijn Japanners weer gedwongen samen te werken. Het individu wordt op zijn beperkingen gewezen en de sociale cohesie versterkt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden