Daar gaat Varoufakis, alsof hij naar de wc moet

Reconstructie Geen verlenging, een toespraak vol beschuldigingen en een breekpunt

Het loopt zaterdagmiddag tegen half vier als Gianis Varoufakis zijn stoel in alle rust naar achteren schuift en opstaat. Zonder enig misbaar te maken, zonder een woord van afscheid verlaat de Griekse minister de eurogroep-vergadering. "Alsof hij naar de wc liep", aldus een bron dichtbij het overleg.

Het gebeurt wel vaker dat een minister stilletjes de zaal uitloopt voor een sanitaire stop. Maar alles is anders op deze zoveelste ingelaste eurogroep-bijeenkomst over de Griekse crisis. Korte tijd nadat Varoufakis is opgestaan, begrijpen de andere achttien ministers dat hij niet meer terugkomt. Niet vandaag, althans.

Is dit nou hoe een 'Grexit' eruit ziet? Dat zou een overdramatisering zijn. Griekenland zit vooralsnog gewoon in de eurozone. Maar een 'Varoufexit' is het zeker.

De minister loopt naar de uitgang omdat zijn ambtgenoten weigeren in te gaan op zijn verzoek om het EU/IMF-leningenprogramma, dat dinsdagavond afloopt, met een maand te verlengen. Die verlenging zou ruimte geven aan het Griekse volk om zich per referendum uit te spreken over het eindbod van de geldschieters. Premier Tsipras heeft de volksraadpleging de avond ervoor aangekondigd in een tv-toespraak vol beschuldigingen aan de drie instituties die de schuldeisers vertegenwoordigen.

Het is nooit eerder vertoond, een minister die wegloopt vóór de beeindiging van een eurogroep-vergadering. Na een korte pauze beginnen de achttien overgeblevenen aan een eveneens unieke sessie: een eurogroep min één. Daar bespreken ze de consequenties van de definitieve mislukking van het overleg met Athene.

Na weken van moeizaam overleg is de referendum-aankondiging van Tsipras een breekpunt - niet zozeer die aankondiging zelf, maar wel de bijbehorende afwijzing van het 'vernederende' voorstel. Niet voor het eerst neemt Tsipras het woord 'chantage' in de mond.

Bij aankomst in Brussel hebben de meeste ministers een pesthumeur. Ze weten al hoe deze middag gaat verlopen: de breuk met Varoufakis is onvermijdelijk. Alleen de Franse minister Sapin heeft nog een sprankje hoop dat de regering in Athene bij zinnen kan worden gebracht. Voordat de eurogroep samenkomt, heeft hij nog een één-op-één-afspraak met de Griek. Dat heeft Dijsselbloem ook. Dat vloeit samen in een drie-gesprek. Varoufakis is onvermurwbaar.

In de vergadering heeft hij de gebruikelijke twintig à dertig minuten nodig om zijn verhaal te houden. In hun reacties bestoken de andere ministers de Griek met argwaan en vragen. Klopt het dat jullie dat referendum met een zeer negatief stemadvies gaan neerleggen bij de bevolking? Wat gebeurt er als die bevolking vervolgens 'ja' zegt?

De Fin Alexander Stubb, tot voor kort premier, is het meest uitgesproken. Hij confronteert Varoufakis met de pittige citaten die zijn baas Tsipras heeft rondgestrooid in Brussel en Athene. Hoe kunnen we nou begrip opbrengen voor jullie referendumplan als we dag in dag uit zulke taal over ons heen krijgen?, lijkt Stubb te vragen.

Dat zijn verlengingsverzoek kansloos is, is Varoufakis inmiddels wel duidelijk. De ministers werken aan een persverklaring met een voetnoot: 'Ondersteund door alle leden van de eurogroep behalve het Griekse lid'.

Varoufakis wendt zich tot Dijsselbloem. Hij vraagt hem of hij in zijn persconferentie ook de Griekse weergave van de gebeurtenissen wil weergeven, maar dat weigert de voorzitter. Zo staat hij daar immers straks: als voorzitter, niet als woordvoerder van individuele leden.

Op die persconferentie legt Dijsselbloem uit waarom hij en zijn collega's er geen vertrouwen in hebben dat deze Griekse regering een hervormingspakket effectief zal kunnen uitvoeren, zelfs als het referendum een 'ja' zou opleveren. "Mijn ervaring is dat dit soort programma's alleen kans van slagen heeft als er 'eigenaarschap' is, als regeringen geloven dat wat ze doen misschien hardvochtig is op de korte termijn, maar resultaten oplevert op de lange termijn."

Elders in het gebouw geeft Varoufakis zijn persconferentie. "De weigering om ons verzoek tot verlenging te honoreren, om zo de Griekse bevolking de kans te geven zich uit te spreken, zal zeker de geloofwaardigheid van de eurogroep als democratische unie schade toebrengen. Ik ben bang dat die schade permanent is."

In de Brusselse werkruimtes waar de pers de vingers blauw tikt en de microfoons volblaat, verschijnt een nieuwe tekst op de tv-schermen. Die dienen als mededelingenbord over komende en gaande bewindslieden en aanstaande persconferenties. Ook deze mededeling is gortdroog. 'Departure of Yanis VAROUFAKIS, Greek Minister for Finance.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden