'Daan was een arbeider zoals Van Gogh ze tekende'

Rudie van Meurs (1939), journalist en schrijver

"Het leven was strijd voor de generatie van Daan. Hij leefde in een klassenmaatschappij, in een dorp waar de notaris, een steenfabrikant, een paar machtige boeren en de kerk het voor het zeggen hadden.

Daan was mijn buurman. Vijftien jaar woonde ik naast hem op de dijk in Herwijnen, in de Betuwe. Ik ging vaak 's avonds bij hem op bezoek, na een uur of 9, en dan vertelde hij over zijn leven. We dronken opgewarmde koffie die hij 's ochtends had gezet. Armoede had hem zuinig gemaakt, op het gierige af.

Daan was van 1902. Dat is helemaal niet zo lang geleden, maar het was een volstrekt andere tijd. Er was honger, mensen gingen massaal dood aan ziektes als tbc, kroep en de Spaanse griep; een arts kon amper iets. Arbeiders werden bruut behandeld, arrogant en respectloos. Het rivierengebied waar Daan zijn hele leven heeft gewoond, was heel geïsoleerd. De wereld was klein. Naar het volgende dorp gaan was al een onderneming. Ik werd steeds gretiger om op te schrijven wat die man beleefd heeft.

Daar komt bij: eenvoudige stervelingen zoals hij krijgen niet de rol in de geschiedenis die ze verdienen. Het gaat altijd over politici, mensen die gezegend zijn met talenten, die grote daden hebben verricht. Maar iemand als Daan valt tussen wal en schip. Eenvoudig van geest, maar wel heel betrokken bij het leven van anderen en bij de maatschappij.

Daan was zo'n arbeider zoals Van Gogh ze tekende, van die grove mensen, helemaal getaand en gehard door hun bestaan. Er waren jaren dat Daan alleen maar aardappels at: 's morgen, 's middags en 's avonds, in het beste geval aangelengd met wat melk.

Het waren heel harde tijden, maar er was wél sprake van solidariteit. Ik wil het niet idealiseren, maar er werd gedeeld. Zo vertelde Daan me hoe er midden jaren twintig zo'n negen maanden werd gestaakt bij een steenfabriek. De directie haalde stakingsbrekers van buiten. Als de bedrijfsleider dan in zijn koets naar Gorinchem reed om levensmiddelen te kopen voor de nieuwe arbeiders, gingen er een heleboel mensen mee. Bij iedere zaak die hij binnenging zeiden ze dan tegen de winkelier: als je iets aan hem verkoopt, heb je onze klandizie niet meer.

Daan was een socialist, richtte een afdeling van de Landarbeidersbond op, later de Fabrieksarbeidersbond. Hij kwam in verzet tegen de bestaande gezagsverhoudingen. Maar hij ging wel met zijn tijd mee. Hij maakte mee dat er ijzeren staven in het graan werden geworpen toen de grote maaimachines hun intrede deden. Mensen probeerden op die manier hun werk en daarmee dus hun inkomen te redden.

Daan begreep hun wanhoop. Hij sprak zijn achterban begripvol toe. Maar hij probeerde ook duidelijk te maken dat die ontwikkeling onvermijdelijk was. We moeten andere dingen leren, zei hij dan, laten we niet stil blijven staan.

Nog tijdens zijn leven heb ik Daan beloofd dat ik een boek over hem zou schrijven. Hij is gestorven in 1988 aan een hersenbloeding. De laatste maanden heeft hij doorgebracht in het bejaardentehuis hier in het dorp. Als PvdA-wethouder had hij er jaren eerder voor gezorgd dat dat er kwam.

Ja, het heeft een tijd geduurd voordat het boek er is gekomen. Het kostte me de nodige moeite om de juiste vorm te vinden om zijn verhaal te vertellen. Maar uiteindelijk heb ik toch mijn belofte ingelost. Ik denk dat hij er wel blij mee zou zijn geweest. Hij is van een generatie die heel veel heeft gedaan. Wat ik zo jammer vind, is dat wat bevochten is, nu toch een beetje op de tocht staat. Wat is er nog over van solidariteit?"

Rudie van Meurs: Een man als Daan Bas Lubberhuizen; 240 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden