duurzame kunst

Daan Roosegaarde versiert de Afsluitdijk met een lichtkunstwerk

Komende vrijdag nemen we op Duurzaamheid & Natuur een verhaal mee over duurzame energieprojecten van Daan Roosegaarde bij de Afsluitdijk. Beeld RV

De iconische, duistere Afsluitdijk is geen plek voor een lichtkunstwerk. Toch? Daan Roosegaarde waagt zich er wel aan. Subtiel, zegt hij, als ode aan het landschap.

Tumult in de regio, vorige zomer. Kunstenaar en uitvinder Daan Roosegaarde ontvouwde toen zijn eerste plannen voor het kunstproject ‘Icoon Afsluitdijk’. Er zouden innovatieve lichttechnieken verschijnen. Op de grond, maar ook als vliegers in de lucht. Alarmbellen rinkelden. Want Roosegaarde… was dat niet die excentrieke kunstenaar van glinsterende fietspaden en glimmende hoge torens die smog uit de lucht zuigen? Behoud de duisternis, bepleitte amateurastronoom Esther Hanko, want straks valt er geen ster meer te zien bij de dijk. Er volgde een anti-petitie.

Maar de werkzaamheden voor ‘Icoon Afsluitdijk’, een miljoenenproject op kosten van de overheid, zijn nu in volle gang. Openingsdatum: 16 november.

En wat is hij blij, Roosegaarde, dat hij nu kan tonen hoe zijn ‘landschapskunst’ bij de 32 kilometer lange dijk uit 1933 eruit komt te zien. Deels nog op zijn laptopje, maar vooral al ter plekke op de dijk. Het wordt geen lichtshow, belooft hij. Hij trekt een middag uit voor een rondleiding, ondanks zijn ‘crazy’ volle agenda. “Gisteren zat ik in Japan, morgen vlieg ik naar China.”

De kunstenaar (37) loopt de Afsluitdijk op, vanaf Noord-Hollandse zijde. Aan het begin van de dijk staat een rij poortgebouwen, spuisluizen. Zestig stuks. Hier werkt het team van Roosegaarde aan het belangrijkste, permanente project: ‘Lichtpoort’. De sluisgebouwen gaan licht geven. Maar niet met schijnende spotjes of ledlampen. Die zouden niet bestand zijn tegen windvlagen en het zoute water. “En we willen hier geen kermis van maken”, zegt Roosegaarde. Zijn eerste idee voor het plaatsen van duizenden lichtgevende vaantjes, om groene stroom te produceren, liet hij daarom al snel vallen. “Te veel stuff.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Komende vrijdag nemen we op Duurzaamheid & Natuur een verhaal mee over duurzame energieprojecten van Daan Roosegaarde bij de Afsluitdijk. Beeld RV

‘Studio Roosegaarde’ gaat de sluisgebouwen van onder tot boven volplakken met reflecterende strips. Daardoor kunnen bestaande lampen juist doven. Opgeteld zijn het 1300 strips, samen 15 kilometer lang. Een autorijder die met koplampen aan op de poortengebouwen afrijdt, ziet alle contouren oplichten. “Er is dus geen elektriciteit nodig voor deze wegverlichting”, zegt Roosegaarde. En de reflectie geeft geen lichtvervuiling, zegt de nummer 49 in de Trouw Duurzame 100. Dat klinkt goed. Goed? Nee, zegt Roosegaarde. “Dit wordt amazing!”

De zwevende lichtvliegers, die vorig jaar leidden tot een petitie tégen het kunstproject, komen er wel nog. Vlak bij de poortgebouwen, op een aanpalend stukje grond. Windvogels heten ze, naar het idee van astronaut Wubbo Ockels (1946-2014). Er komen er twee.

Draden lichtgevend

Het zijn vliegers die op de kracht van de wind in loops zweven. De kabel van de vlieger drijft op de grond een dynamo aan. Dat genereert elektriciteit. “De twee windvogels wekken energie op voor 400 huishoudens”, zegt Roosegaarde. De draden worden lichtgevend. De vliegers verdwijnen na twee, drie maanden weer. Ze gaan dan naar het buitenland.

Dat is misschien maar goed ook, zegt projectleider Rob Termaat van Rijkswaterstaat. “Astronomen en natuurliefhebbers zijn heel duidelijk geweest. Ze willen geen lichtvervuiling.” De Afsluitdijk geldt als een van de weinige plekken in Nederland waar het nog echt pikdonker kan zijn. Het is een van de mooiste plekjes ter wereld, zegt ook Roosegaarde. “Die rechte lijn is een soort zen-lijn. Meditatief.”

‘Icoon Afsluitdijk’ dient als een soort aftrap van de grootse opknapbeurt die de volledige Afsluitdijk de komende jaren krijgt van architecten en bouwers. Door de stijgende zeespiegel, als gevolg van klimaatverandering, moet de afscheiding tussen het IJsselmeer en de Waddenzee sterker worden.

Bij de grootscheepse renovatie (oplevering in 2022) komt er ook een kilometerslange vismigratiesysteem, waar vissen kunnen oversteken. “Geen overbodige luxe”, zegt Tjalling Dijkstra. Hij is namens de lokale overheden bij het project betrokken, via de koepel DNA Afsluitdijk. “Het IJsselmeer is zo langzaamaan een dood meer aan het worden.”

Het is nog wel zoeken naar het laatste geld voor dit project. Dijkstra: “We rekenen erop dat we het rond krijgen. Er is dynamiek tussen het water nodig, voor gezonde flora en fauna. In Zeeland weten ze dat tegenwoordig maar al te goed: openingen verhogen waterkwaliteit. Bij de aanleg van de Afsluitdijk kwamen die er niet. Een historische fout, achteraf.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden