D66 zoekt Nederlandse 'designated survivors', voor het geval dat

Kamerlid Joost Sneller van D66.Beeld ANP

Stel, op Prinsjesdag komen bij een ­allesverwoestende terreuraanslag ­alle ministers uit het kabinet om het leven. En niet alleen zij, maar ook de voltallige Tweede Kamer, én de koning en de koningin. Stel, ook van de aanwezige leden van de Raad van State overleeft niemand. Wie ­bestuurt dan het land?

Er is bijna een luchtaanval, gifgas of een kernbom nodig om zo’n bloedbad aan te richten op het rond Prinsjesdag zwaarbeveiligde Binnenhof. “Het is een uiterst onwaarschijnlijk scenario”, erkent D66-Kamerlid Joost Sneller. “Maar áls zoiets zou gebeuren, dan moet het wel goed geregeld zijn.”

D66 komt met een opmerkelijk plan, geïnspireerd door de Amerikaanse Netflix-serie ‘Designated Survivor’: er moet voortaan een ‘aangewezen overlevende’ klaarzitten, een gekozen politicus die in noodgevallen direct het bestuur van het land overneemt. Elk jaar op Prinsjesdag zouden één minister en één kamerlid zich op een geheime plek moeten afzonderen, voor het geval dat. Ook bij de toekomstige kroning van prinses Amalia of bij haar eventuele ­huwelijk moet er een reserveploeg klaarzitten, vindt D66.

Het enige dat nu geregeld is als bij een ramp de complete regering én volksvertegenwoordiging omkomen, is het ‘staatsnoodrecht’. Topambtenaren van Defensie en andere ministeries nemen het voortouw, samen met de terrorismebestrijders van het NCTV, tot er een nieuw parlement is. “Dat zijn geen gekozen politici. Er is dus een democratisch gat als het ondenkbare gebeurt”, zegt D66-Kamerlid Joost Sneller.

Breuk

Premier Rutte wil wel naar het plan kijken, zei hij dinsdag in de Tweede Kamer. “Ik zie geen acuut probleem, maar ik wil bekijken of we het voor zulke extreme situaties goed genoeg geregeld hebben”. Ook minister Ferdinand Grapperhaus van justitie noemt het ‘een interessant idee’. Hij voegde wel toe dat hij benieuwd is welke politicus “de meeste kennis en vaardigheden heeft op het gebied van crisisbeheersing’.

Het aanwijzen van ‘survivors’ zou een breuk betekenen met de ­manier waarop Nederland omgaat met extreme dreigingen. Er wordt nu alleen gehandeld op basis van concrete aanwijzingen voor een aanslag. Er wordt niet, zoals in de Verenigde Staten al sinds de Koude Oorlog ­gebeurt, bij voorbaat een reserve­regeringsleider klaargezet. De VS begonnen daarmee uit angst dat Rusland een atoomaanval zou lanceren op Washington. De survivor krijgt ook het atoomkoffertje mee, met de knop om een tegenaanval te lanceren.

De Nederlandse minister Grapperhaus mag hoge eisen stellen aan politici die ­‘designated survivor’ willen worden, in de VS gaat het anders. Het zijn vaak minder ­bekende politici die de taak krijgen. In de Netflix-serie is het de staatssecretaris van huisvesting, gespeeld door acteur Kiefer Sutherland, die zo ­de macht over het land krijgt toegeworpen.

Netflix

D66 heeft het kabinet misschien warmgemaakt, maar zal ook de rest van de Tweede Kamer moeten winnen voor het plan. In de Kamer overheerst scepsis of zelfs regelrechte hoon. “Voor welke situatie lost dit iets op? Als er aanwijzingen zijn voor zulke zware aanslagen, dan laten we Prinsjesdag toch sowieso niet doorgaan?”, zegt CDA-Kamerlid Harry van der Molen. “Een netflixballonnetje”, vindt de SP.

Mocht premier Rutte alles laten zoals het is, dan is er één Kamerlid dat na een aanslag op Prinsjesdag zeker beschikbaar is. SP-Kamerlid Sadet Karabulut slaat de Troonrede altijd over, omdat ze tegen het koningshuis is. Bij een mega-aanslag is ze bij voorbaat de eerste ‘survivor’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden