D66 waagt opnieuw een poging om de benoemde burgemeester uit de Grondwet te halen

Rob Jetten (D66). Beeld ANP

De Eerste Kamer beslist dinsdag of Nederland de eerste stap zet op weg naar een gekozen burgemeester. De nieuwe D66-leider Rob Jetten wacht een vuurproef.

Rob Jetten moet elk woord op een goudschaaltje wegen. De nieuwe D66-fractievoorzitter in de Tweede Kamer weet wat zijn taak is als hij in de Eerste Kamer probeert een tweederde meerderheid te vinden voor een van de oudste idealen van zijn partij. D66 wil de weg vrijmaken voor de gekozen burgemeester. De eerste stap is het schrappen van de ‘kroonbenoeming’ uit de Grondwet.

Om die eerste stap te zetten, heeft D66 moeten beloven het voorzichtig aan te doen. Geen voorschot nemen op stap twee, is de uitdrukkelijke waarschuwing van onder meer het CDA. De discussie moet na stap één nog steeds helemaal open liggen. Dus of er ook echt een rechtstreeks gekozen burgemeester komt, in de nabije of verre toekomst, dat is een heel andere discussie. Een waaraan in ieder geval de christen-democraten nog lang niet toe zijn.

Oftewel: als Jetten verstandig is, gebruikt hij zo min mogelijk de woorden gekozen burgemeester, en spreekt hij niet over wat er hierna gebeurt. Jetten, die vorig jaar als nieuwbakken Kamerlid het initiatiefvoorstel indiende dat hij nu in de Senaat verdedigt, zal benadrukken dat er nog veel, veel discussie nodig is. Hij liet zich aan de vooravond van dit voor D66 belangrijke debat zoiets al ontvallen. Hij zal het dinsdag alleen hebben over het uit de Grondwet schrappen van de bepaling dat de burgemeester wordt benoemd door de Kroon. “Zo geven we alle ruimte voor debat over lokale democratie”, sust Jetten.

Niet gebonden

Het gebeurt zelden dat de Grondwet wordt aangepast. Alleen al daarom zullen de senatoren een uitvoerig plenair debat voeren. Dat D66 in het regeerakkoord afspraken heeft gemaakt met VVD, CDA en ChristenUnie over de eerste stap op weg naar een gekozen burgemeester, is voor Eerste Kamerleden niet relevant. Zij zijn daar niet aan gebonden.

De tweederde meerderheid die nodig is, lijkt haalbaar. Een indicatie is dat begin dit jaar in de Tweede Kamer bijna unanieme steun was voor het schrappen van de kroonbenoeming uit de Grondwet. Alleen de SGP stemde tegen. 

In het regeerakkoord werd het D66 gegund om de gekozen burgemeester in zicht te krijgen. Al was het maar om de pijn te verzachten van het offer van het opgeven van het raadgevend referendum. Een pijnpunt in de Eerste Kamer wordt nog wel dat er in de lokale politiek massaal verzet is tegen het verdwijnen van de benoemde burgemeester. Ruim dertig burgemeesters van grotere steden stuurden een brandbrief naar de Eerste Kamer, onder wie bekende namen als Ahmed Aboutaleb (PvdA), Jos Wienen (CDA) en Charlie Aptroot (VVD). Ook D66-burgemeester Onno van Veldhuizen uit Enschede ziet niets in het plan. De belangenorganisaties van wethouders en raadsleden zijn eveneens tegen.

Waarom wil D66 de Grondwet aanpassen?

Volgens de Grondwet worden burgemeesters (en commissarissen van de koning) benoemd, niet gekozen. De benoeming gebeurt bij koninklijk besluit, door de regering. D66 wil dit schrappen. De partij strijdt al sinds haar oprichting in 1966 voor een gekozen burgemeester.

Een aanpassing van de Grondwet gebeurt in twee rondes. Tussen die rondes moeten Kamerverkiezingen zitten. Bovendien is na die verkiezingen een tweederde meerderheid nodig voor de grondwetswijziging.

Wat is de volgende stap?

Voorlopig verandert er weinig aan de manier waarop een burgemeester wordt benoemd. De gemeenteraad houdt de hoofdrol. Die selecteert een kandidaat en draagt die voor bij de minister van binnenlandse zaken, die de burgemeester benoemt. Als D66 inderdaad een rechtstreeks gekozen burgemeester wil, vergt dat een hele nieuwe ronde van discussie. 

Trauma’s bij D66

Al in 2005 probeerde D66 de gekozen burgemeester in te voeren. Maar de Eerste Kamer verwierp het plan tijdens de Nacht van Van Thijn. Daarop trad D66-minister Thom de Graaf af. Een kabinetscrisis was het gevolg. D66 bleef uiteindelijk in de regering. Na deze zogenoemde Paascrisis moest de partij de plannen voor een gekozen burgemeester jaren in de la leggen.

Lees ook:

De gekozen burgemeester, komt die wel?

D66 werd er 52 jaar geleden voor opgericht. De gekozen burgemeester komt wellicht weer een heel klein stapje dichterbij. Of toch niet?

Het afscheid van de directe democratie is nabij

Misschien heeft Hans van Mierlo zich omgedraaid in zijn graf, toen hij minister Ollongren van binnenlandse zaken deze week dit hoorde zeggen in de Kamer: ‘Wij zijn in dit land echt gezegend met onafhankelijke en onpartijdige burgemeesters’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden