D66-voorstel voor actieve donorregistratie biedt patiënt vooral 'morele steun'

Een promotieteam van de JaofNee-campagne 2015, bedoeld om jongeren op te roepen donor te worden. Beeld anp
Een promotieteam van de JaofNee-campagne 2015, bedoeld om jongeren op te roepen donor te worden.Beeld anp

Het D66-plan voor actieve donorregistratie geeft mensen die nu op de wachtlijst staan beslist een steun in de rug, maar of het ook extra organen oplevert is onzeker.

Dat zegt Roland Friele, adjunct-directeur van instituut Nivel voor onderzoek van de gezondheidszorg en hoogleraar in Tilburg. Hij berekende ooit dat het huidige systeem - alleen donor als het codicil is ingevuld - nog een stuk beter zou kunnen. Een van de belangrijkste zaken is de toestemming van nabestaanden van mensen met een codicil. Als hun partner of kinderen van die wens afweten, en eerder bereid zouden zijn mee te werken, kon dat tot 18 procent extra organen opleveren.

Bij het nieuwe systeem - iedereen is donor tenzij men bezwaar maakt - zou de winst tussen de 3 en 16 procent zijn. Friele berekende die percentages door een grote groep mensen te vragen wanneer ze toestemming zouden geven voor donatie of deze juist zouden weigeren. En ook door in te schatten of nabestaanden toestemming zouden geven. Dat kan variëren en daardoor kunnen de percentages wisselen.

Onzeker resultaat
Het onderzoek is de laatste jaren niet meer herhaald. "De cijfers kunnen licht veranderd zijn, maar je kunt nog steeds vaststellen dat het resultaat van het systeem dat D66 voorstaat, onzeker is." Friele wil daarom geen inschattting geven van het aantal mensenlevens dat gespaard kan worden dankzij het plan. Op dit moment overlijden jaarlijks 150 mensen terwijl ze op de wachtlijst staan.

"Je wilt uiteraard dat niemand overlijdt.Het zou mooi zijn als het er vijftig minder zijn, maar het lijkt me heel lastig ineens zoveel organen te krijgen. Bedenk dat maar een kleine groep van de overledenen in aanmerking komt. Hun organen moeten in goede staat zijn, het liefst verwijderd toen het hart nog klopte."

(Tekst loopt door onder foto.)

Aantal patiënten dat op de wachtlijst staat voor een donororgaan (mei 2016). Beeld Trouw / Transplantatiestichting
Aantal patiënten dat op de wachtlijst staat voor een donororgaan (mei 2016).Beeld Trouw / Transplantatiestichting

Steun in de rug
Friele merkte wel dat met zo'n actief donorsysteem de mensen op de wachtlijst een flinke steun in de rug krijgen. "Die krijgen de boodschap: de samenleving staat achter jullie. Het voorstel heeft een duidelijke morele boodschap. Ook voor de artsen die zich met donatie bezighouden. Dat zijn betrokken mensen die niet alleen de wens van de overledene, maar ook die van de nabestaanden zwaar laten wegen. Het gebeurt nu dat iemand overlijdt met een donorverklaring, maar dat artsen de organen niet gebruiken omdat nabestaanden het te zwaar vinden."

De CDA-vrees dat kwetsbare mensen in het D66-systeem te snel worden beroofd van hun organen, deelt Friele daarom allerminst. "Je kunt daarvoor in de wet waarborgen aanbrengen, maar de zorgvuldigheid in ziekenhuizen is al een belangrijke waarborg in de praktijk."

Botsende waarden
Uiteindelijk gaat het debat over orgaandonatie over botsende waardesystemen, signaleert Friele. "Het CDA hecht het meest aan de zelfbeschikking van mensen over het eigen lichaam. D66 en GroenLinks zien vooral het collectief probleem van de wachtlijsten. Beide partijen 'framen' hun waardesysteem als instrumenteel: alsof het hen vooral gaat om het aantal orgaandonaties dat het oplevert."

Zelf zou Friele het huidige systeem behouden. "Je kunt het nog steeds verbeteren, en ik zou de energie en kosten die een wetswijziging opleveren eerder steken in de ontwikkeling van de kunstnier. Want er komt een grote groep aan van mensen met nierproblemen, zoals diabetici, en daarvoor moet je meer doen dan alleen orgaandonatie."

Kansloze wet?

D66 deed gisteren een uiterste poging om het CDA over te halen
steun te geven aan een 'geen-bezwaarsysteem' bij orgaandonatie. Maar de fractie verandert niet van standpunt. In de Kamer steunen alleen PvdA, SP en GroenLinks het plan. Volgens hen zijn er ook oplossingen mogelijk om de positie van wilsonbekwampersonen te beschermen. De wet maakt alleen nog kans als binnen CDA en ook VVD dissidenten individueel voor stemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden