D66: strijd tegen zware misdaad middeleeuws

DEN HAAG - "Er kunnen geweldige kanonnen opgesteld worden om op boeven te schieten, maar de beginselen van het recht moeten in acht genomen worden. Daarom is dit wetsontwerp ondoordacht."

Gerrit-Jan Wolffensperger is geen fatsoensrakker. Wel een purist waar het gaat om het in standhouden van de rechtsbeginselen. Ne bis in idem is er zo een: iemand kan niet twee keer voor hetzelfde worden berecht of veroordeeld. En de D66'er zette gisteren bij de voortzetting van de behandeling van het voorstel criminelen in hun vermogen aan te pakken, grote vraagtekens bij het voorstel. "Als we niet uitkijken, gaan we terug naar de Middeleeuwen, waar na een vergrijp al het goed verbeurd wordt verklaard."

Ook de andere partijen deden een poging de tekst van de wet te interpreteren. Het is de bedoeling dat criminelen gewoon berecht worden voor een strafbaar feit: drugshandel, roofoverval, vrouwenhandel, in ieder geval zware misdrijven waar forse gevangenisstraf en boetes op staan. Daarnaast moet hun vermogen aangepakt kunnen worden. Daar is dan een apart onderzoek en strafzaak voor nodig. En dat kan alleen als er een veroordeling van het feit heeft plaatsgevonden.

Wolffensperger probeerde minister Hirsch Ballin van justitie af te remmen in het opstomen in de strijd tegen de georganiseerde misdaad. Ook hij vindt dat misdadigers in hun beurs gepakt moeten worden. De vraag is of je niet op een hellend vlak komt, als ook het "onverklaarde deel van het vermogen" aangesproken kan worden. Volgens de wetstekst van de minister kan ook bezit uit andere criminele activiteiten dan waar de misdadiger voor terechtstaat, worden geconfiskeerd als "criminele herkomst aannemelijk kan worden gemaakt."

Grote gevaren

De D66'er wees daarbij op twee grote gevaren. Het is toch min of meer een novum om vermogen in te pikken, dat niet met de betreffende misdaad te maken heeft. Sterker nog, het is mogelijk dat (door verzwijging eerder) kapitaal of goederen worden gevorderd, waarvoor de verdachte al een keer is veroordeeld. Een academische discussie, maar wel principieel. Zeker als Wolffensperger verder gaat. De crimineel moet in het voorstel zelf bewijzen dat het vermogen uit legale arbeid is verworven. "In wezen is dat de introductie van de omgekeerde bewijslast, hoewel ik dat niet zo wil noemen" , zei Wolffensperger.

Glijdende schaal

Hij wilde het dan niet zo betitelen, Wolffensperger wees wel op het risico van de glijdende schaal. Als niet uitgekeken wordt "wordt het een gewoonte om de onderzochte te laten bewijzen dat het goed of geld uit legale inkomsten komt." En hetzelfde geldt voor het zogenaamde conservatoire beslag dat in het wetsvoorstel ligt opgesloten. "Dat kan jaren duren. Ik begrijp best dat het OM het prettig vindt om zo'n uitbreiding van mogelijkheden te hebben, maar de rechten van de verdachte moeten in acht worden genomen."

Swildens (PvdA) hechtte toch meer aan "rechtsherstel" . Het is uiterst frustrerend, als criminelen alleen maar zitten en niet boeten in hun vermogen. Van der Burg (CDA) zag in het voorstel vooral een goed "breekijzer" om de buit van boeven ook in te pikken. Soms moet de bescherming van de verdachte een veer laten. Het gaat tenslotte niet om een toevallig bij een misdaad betrokken burger, maar om bewust georganiseerde criminaliteit.

Op hetzelfde moment dat de Tweede Kamer de tanden stuk beet op ethisch-juridische vragen, kwam er een verklaring van de kaalplukteams, die het onderzoek naar het criminele bezit moeten doen. Die raken in de problemen doordat de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD) hen tegenwerkt bij het werven van financiele deskundigen. De politieteams die worden ingezet om beslag te leggen op het financiele vermogen van criminelen, hollen zodoende in kwaliteit achteruit.

Bron van de slechte tijding bleek het hoofd het kaalplukteam in Arnhem, Buil, die namens alle teams een brief aan de Kamer heeft gestuurd. De financiele deskundigen worden ge worven uit diensten van het minis terie van financien, zoals de FIOD en de belastingdienst. Volgens Buil werkt de FIOD die detachering te gen, door de financiele deskundi gen geen zekerheid over hun rechts positie te geven. Zo is er volgens Buil sinds januari 1991 nog steeds geen overeenkomst tussen FIOD en de Kaalplukteams.

Minister Hirsch Ballin haastte zich gisteren te verklaren dat alles naar wens verloopt. Er bleek zelfs een convenant te zijn gesloten tussen Justitie en Financien over het uitwisselen van kennis en personeel. "Eind dit jaar hebben alle regio's een goed bezet kaalpluk-team" , zei Hirsch Ballin, en dat vervulde Wolffensperger met gemengde gevoelens. Opsporen van crimineel bezit is prachtig, maar dan . . .?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden