D66 blijft het in Amsterdam proberen: college zonder PvdA

Analyse Zelfs onwaarschijnlijke combinatie SP en VVD is nu optie

"Ik zie niet gebeuren dat de SP en de VVD samen in een coalitie belanden." Aldus de Amsterdamse VVD-leider Eric van der Burg een maand voor de gemeenteraadsverkiezingen. "Nee, daar ben ik niet voor", zei SP-leider Laurens Ivens vorige week nog over zo'n zelfde coalitie. Toch gaan de meest linkse en de meest rechtse partij in de Amsterdamse raad nu samen met D66 onderhandelen over een nieuw college.

Het is de voorlopige uitkomst van een formatieproces dat getekend wordt door de wensen van D66. De grote winnaar op 19 maart - van zeven naar veertien zetels - zette in op een college met VVD en zonder PvdA. Vanwaar die weerstand tegen de PvdA?

Voor Jan Paternotte, fractievoorzitter van D66, is het eenvoudig. "De verkiezingsuitslag duidde op een wens tot verandering", zegt hij. "Dan ligt de partij die al jaren meebestuurt in de stad niet voor de hand als coalitiepartner."

Maar wie wil begrijpen hoe D66 in Amsterdam aankijkt tegen de PvdA, moet misschien ook nog eens terugblikken op de raadsverkiezingen van vier jaar geleden. D66-lijsttrekker Ageeth Telleman ging toen de campagne in met een felle aanval op de PvdA: een 'arrogante' en 'zelfgenoegzame' partij die 'veel te lang aan de macht' is in Amsterdam en een 'cultuur van ouwe-jongens-krentenbrood' in stand houdt.

Het legde D66 geen windeieren: de partij ging van twee naar zeven zetels en kon aanschuiven bij een college met PvdA en GroenLinks. Maar middenin het formatieproces stapte burgemeester Cohen op om landelijk PvdA-leider te worden en bijna automatisch schoof Lodewijk Asscher (óók PvdA) door van het wethouderschap naar de post van waarnemend burgemeester. Telleman zag dat als nieuw bewijs dat de PvdA de hoofdstad beschouwt als haar eigen koninkrijk. Ze eiste het terugtreden van Asscher.

Dat gebeurde niet. In plaats daarvan zetten PvdA en GroenLinks D66 aan de dijk en kozen voor de VVD. Ondanks haar verkiezingsoverwinning kwam D66 in de oppositie terecht en Telleman stapte uit de politiek. Het chagrijn daarover werd binnen D66 wel aangeduid als het 'Telleman-trauma'.

Heeft D66 daarvan geleerd? Volgens Paternotte - destijds campagneleider van Telleman - is het anti-PvdA-sentiment binnen zijn partij niet zo sterk als anderen beweren. Half mei, bijna twee maanden na de verkiezingen, is de PvdA gevraagd alsnog aan te schuiven, zegt hij. "Dat heeft ze geweigerd."

Dat is de andere kant van het verhaal. D66 wil liever niet met de PvdA besturen, maar tegelijkertijd zijn de PvdA en ook GroenLinks in de loop van het formatieproces steeds opzichtiger 'nee' gaan zeggen tegen elk voorstel waarin zij tweeën niet samen optrekken.

SP en VVD mogen het nu proberen, vooral omdat het er maar niet van komt om de meer voor de hand liggende coalities tot stand te brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden