D66-aanval op JSF laat CDA en VVD koud

Het kabinet is zo naarstig op zoek naar geld dat ook de extra investeringen in onderwijs, zorg, veiligheid en verkeer gevaar lopen. Dat is met name voor D66 lastig. De kleinste coalitiepartner schrapt liever in het peperdure JSF-project. CDA en VVD voelen daar niets voor.

DEN HAAG - VVD'er Willibrord van Beek moet het D66 nageven: consequent zijn ze wel. De D66-fractie was vorig jaar tegen de aanschaf van de JSF-toestellen en nu nog.

Van Beek kan het D66-leider Boris Dittrich dan ook niet kwalijk nemen, dat die voorstelt om uit de JSF te stappen nu het kabinet in grote geldnood zit. De liberaal doet die gedachte weliswaar af als onverstandig, maar hij vindt het geen bezwaar dat Dittrich met een 'ballonnetje' komt. ,,Elke fractie mag voorstellen wat ze wil. Zeker als er niks over geregeld is in het regeerakkoord.''

Het kamerlid wil met zijn sussende woorden elke indruk wegnemen dat de VVD-fractie heeft opgekeken van de uitlatingen van Dittrich -laat staan dat dat er vlak na het aantreden van het kabinet van CDA, VVD en D66 al ruzie is tussen de coalitiepartijen in de Tweede Kamer.

Gerda Verburg, waarnemend fractievoorzitter van het CDA, ziet evenmin een probleem. ,,Dit zegt niks over de verhouding tussen de coalitiepartijen. Ik heb begrepen dat Dittrich dit noemt als mogelijkheid. Het staat iedereen vrij om dingen te opperen, zolang je elkaar maar kunt vinden in de oplossing.''

De twee grootste regeringspartijen kunnen de D66-aanval op het ambitieuze vliegtuigproject zo laconiek naast zich neer leggen, omdat de voorstanders van Nederlandse deelname een stevige meerderheid in de Tweede Kamer vormen, ook zonder de kleinste regeringspartij. Naast de steun van de CDA en VVD kan het JSF-project rekenen op blijvende instemming van de kleine christelijke fracties en de LPF.

D66 is altijd tegenstander geweest. De democraten vonden dat Nederland een fuik inzwom door voor 800 miljoen euro een ticket bij de Amerikanen te kopen voor de ontwikkelingsfase van het modernste gevechtsvliegtuig ter wereld. Gevreesd wordt dat Defensie na 2010 min of meer gedwongen is de F16-vloot te vervangen door de nieuwe peperdure JSF, een order van minstens zes miljard euro. Terwijl de Nederlandse krijgsmacht in een toekomstige Europese defensiesamenwerking wellicht het zwaartepunt bij andere wapens dan gevechtsvliegtuigen gaat leggen. Mocht de JSF na 2010 toch nodig zijn, dan kan het toestel volgens D66 altijd nog kant en klaar gekocht worden.

Bovendien berekende het Centraal Planbureau in 2001 dat de voordelen voor werkgelegenheid en technologie-vernieuwing in Nederland tegenvallen. Ook daarom pleit D66 ervoor om de honderden miljoenen op een andere manier voor technologie aan te wenden, om zo de 'kenniseconomie' aan te jagen.

Den Haag tekenende inmiddels contracten met de Amerikanen en op een vertrek uit het ontwikkelingsproject staan boetes. D66-defensiewoordvoerder Bakker rekende gisteren echter voor dat na betaling van die afkoopsom minister Zalm van financiën de komende vijf jaar 500 miljoen euro extra in de staatskas houdt.

VVD-leider Zalm heeft dat soort berekeningen altijd bestreden. De vorige keer dat hij minister van financiën was, in het paarse kabinet, zei hij steevast dat het inkopen in de JSF-ontwikkeling nooit weggegooid geld kan zijn. Als het vliegtuig een succes wordt, betaalt de Nederlandse wapenindustrie de 800 miljoen euro later weer terug aan de staat. Daarom zetten de JSF-fans aan het Binnenhof grote vraagtekens achter de financiële voordelen die D66, PvdA, GroenLinks en de SP zien in een breuk met de Amerikanen.

Dittrich kent die verschillende berekeningen ook: hij spreekt niet voor niets van 'een beginnetje'. Als andere manier om meer geld over te houden voor investeringen, noemt hij het laten oplopen van het begrotingstekort. Ook dat is een idee waar CDA en VVD niks voor voelen -en ook dat moet Dittrich bekend zijn. Maar hij laat zich niet weerhouden. D66 heeft er in de laatste formatienacht extra geld uitgesleept voor onderwijs en Dittrich heeft dat succes aangevoerd om zijn achterban te overtuigen van deelname van D66 aan deze coalitie. Voor alles moet diezelfde achterban nu duidelijk worden dat D66 als een leeuw blijft vechten voor die investeringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden