Cyprioten herenigen hun eiland zelf

Na het mislukken van het overleg, vorige maand, over het VN-plan tot hereniging leek Cyprus voor altijd verdeeld. Maar sinds vorige week kunnen de Cyprioten zich ineens over het hele eiland bewegen. Vanwaar deze verzoening?

Nicole Lucas

AMSTERDAM - ,,We willen de mensen aan beide kanten van de grens de vrijheid geven elkaar te ontmoeten en beter te leren kennen. Zo kunnen we ontdekken of de angsten die we hebben, terecht zijn.''

Het waren mooie woorden waarmee Serdar Denktash, zoon van Rauf, de grote baas van het Turkse deel van Cyprus, vorige week geheel onverwacht aankondigde de grens open te stellen die het eiland al decennia splijt.

Aan beide zijden van de door VN-troepen bewaakte Groene Zone, lieten ze zich dat geen twee keer zeggen. En masse nemen Turks- en Grieks-Cyprioten een kijkje in die andere vlakbije wereld, die jarenlang onbereikbaar was. Zo groot was de eerste dagen de belangsteling dat er lange rijen ontstonden bij de grensposten. Maar de Cyprioten namen de wachttijden voor lief.

Denktash -de vader- heeft zich gerealiseerd dat hij een keer te veel 'nee' heeft gezegd, verklaren analisten de ongewone actie van Turks-Cypriotische kant. Dat deed hij ruim een maand geleden, toen VN-secretaris-generaal Kofi Annan de leiders van de twee gemeenschappen op Cyprus naar Den Haag had laten komen voor een definitief oordeel over zijn plan voor hereniging van Cyprus. Denktash was zo uitgesproken tegen, dat Tassos Papadopoulos -officieel president van heel Cyrpus, in de praktijk slechts van het Griekse deel- niets meer hoefde te zeggen. Annan taaide onverrichterzake af.

Denktash kreeg een storm van kritiek over zich heen. Waar de internationale gemeenschap in het verleden meestal beide partijen onverzoenlijkheid verweet, werd de schuld nu uitsluitend op de schouders van de oude jurist gelegd. In het verlengde daarvan kregen ook zijn beschermheren in Ankara ervan langs, die werd verweten te weinig te hebben gedaan om Denktash tot inschikkelijkheid te bewegen.

Anders dan anders ook kreeg Denktash deze keer in zijn, alleen door Ankara erkende, Turkse Republiek Noord-Cyprus, eveneens de volle laag. Hij maakt de bevolking gijzelaar van zijn wens om zijn eigen kleine koninkrijkje te behouden, was het harde verwijt van de oppositie. Gevolg van Denktash' nee was immers dat op 16 april alleen het Griekse deel van Cyprus het toetredingsakkoord tot de EU tekende. Daarmee leek ieder kans op een betere toekomst voor het armlastige deel van het eiland verkeken.

De openstelling van de grens moet de president nu allereerst in zijn eigen Turkse Republiek Noord-Cyprus land krediet opleveren. Later dit jaar zijn er immers verkiezingen en voor het eerst in zijn langjarig bewind is er serieuze concurrentie. Ook internationaal moet het gebaar goodwillopleveren, waar indirect dus ook Turkije van profiteert.

Grieks-Cypriotische autoriteiten toonden zich vorige week niet onverdeeld blij met de geheel onvoorziene ontwikkelingen. Zij vermoeden een truc achter de plotselinge perestrojka. Ze vinden het maar niks dat hun 'landgenoten' bij de grens hun paspoort laten zien: daarmee probeert Denktash op slinkse wijze erkenning af te dwingen van zijn republiek, denken zij.

,,De Turks-Cyprioten mogen helemaal niet naar paspoorten vragen, want dit is één land, waarvan een deel illegaal is bezet'', aldus een knorrige regeringswoordvoerder. Weinigen trokken zich er iets van aan. ,,Het volk regeert'', becommentarieerde de Engelstalige Cyprus Weekly het enthousiasme waarmee Cyprioten over het eiland uitzwermden.

Wellicht daarom besloot de Grieks-Cypriotische regering woensdag op haar beurt tot een gebaar. Ze kondigde de opheffing van het embargo op handel met Turks-Cyprus aan. Door de maatregel kunnen Turks-Cyprioten niet alleen hun goederen naar het zuidelijk deel van Cyprus exporteren, maar ook naar de EU-lidstaten en andere landen.

Ook deze stap werd vergezeld van mooie woorden. ,,Ons belangrijkste doel is de Turks-Cyprioten in de bezette gebieden, voor zover mogelijk, te laten delen in de rechten en voordelen die de burgers van de Republiek Cyprus genieten'', aldus een woordvoerder. Hij riep bovendiensporters uit het noorden op zich te melden bij de nationale teams. ,,De Olympische Spelen van 2004 zijn een mooie gelegenheid om Turks-Cyprioten Cyprus te laten vertegenwoordigen.''

Of het zover komt zal moeten blijken. Voorlopig zijn Grieks-en Turks-Cyprioten vooral nieuwsgierig naar elkaar. De (her)nieuwde kennismaking valt voorlopig niet tegen . In de woorden van de Griekse minister van buitenlandse zaken George Papandreou deze week: ,,Deze historische en ontroerende hereniging vernietigt de mythe dat samenleven onmogelijk is.'' Of dát de bedoeling was van Denktash' onverwachte actie is overigens de vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden