Curieuze neiging om een wet die hapert zo maar af te schaffen

Het is eigenlijk wel een charmante wet, de Wob. Een wet die het voor burgers mogelijk maakt om de overheid te dwingen over de brug te komen met informatie die zij nodig hebben. En één die journalisten een zwaard geeft om bestuursorganen mee te kietelen als ze niet voldoende openheid betrachten. Zo gebruikte het onderzoeksjournalistieke eenmansleger Brenno de Winter de wet om wat van de meer beschimmelde kantjes van de invoering van de ov-chipkaart openbaar te maken. Op zulke momenten is de Wob een wet om van te houden.

Maar nu wil Nationale Ombudsman Brenninkmeijer de wet afschaffen. Een onbekend aantal onverlaten blijkt de Wob namelijk te gebruiken als inkomstenbron. Ze verstoppen bijvoorbeeld een Wob-aanvraag in een open sollicitatiebrief, om zes weken later de tamelijk hoge wettelijke boete te incasseren die een overheidsinstantie moet betalen als ze niet onverwijld reageert op een Wob-verzoek. Om dit leed te voorkomen, moet de Wob weg.

Als alternatief moet de overheid alle documenten die niet geheim zijn openbaar maken, vindt Brenninkmeijer. Een wat naïef voorstel, want dat vereist in de praktijk dat alle informatie wordt gedigitaliseerd en doorzoekbaar gemaakt. Een automatiseringsslag à talloze miljoenen euro's, waarvan het verleden leert dat dit - mild uitgedrukt - niet het soort project is waar onze overheid erg bedreven in is.

Beter zou het zijn om de huidige Wob zodanig te hervormen dat de kans op misbruik kleiner wordt. Maar iets verbeteren, lijkt in Den Haag momenteel geen populaire strategie. Als de liefde met een wet of regeling over is, dan schijnen onze bestuurders in een acute aanval van ongenuanceerde gevoelspolitiek de verkering ook maar het liefst meteen helemaal te willen beëindigen. Misbruik bij het aanvragen van persoonsgebonden budgetten? Afschaffen die handel. Bulgaren frauderen met zorg- en huurtoeslag? Weg ermee. Mensenhandel binnen de prostitutie? Laten we hoerenlopen maar helemaal illegaal maken.

Dat je uit een relatie wegloopt als de liefde verdwenen is, is begrijpelijk. En iedereen die wel-eens, ingepakte weekendtas in de gang, dat Laatste Gesprek heeft gevoerd met iemand op wie je ooit zo verliefd was dat je niet kon eten of slapen, weet dat een nette breuk dan vaak het beste is voor het hart.

Maar wetten worden - naar ik hoop - niet met het hart gemaakt, maar met het hoofd. En dat hoofd hoort zo verstandig te zijn om de baby niet met het badwater weg te gooien. Ja, fraude moet worden aangepakt, maar dat maakt pgb's en toeslagen voor veel mensen niet minder noodzakelijk. En ja, wat mij betreft worden hemel en aarde bewogen om mensenhandel te bestrijden, maar het feit dat prostitutie niet in de illegaliteit gebeurt, is goed voor de positie van sekswerkers die vrijwillig hun werk doen.

Voor de Wob geldt hetzelfde. Misbruik moet aangepakt, uiteraard, maar het reflex om de wettelijke verkering dan maar meteen uit te maken, mag wel wat feller onderdrukt worden. De Wob is van grote waarde; het zal altijd nodig zijn dat burgers in het algemeen en journalisten in het bijzonder de overheid kunnen controleren. En, bijkomend voordeel in dezen: in tegenstelling tot geliefden kunnen wetten naar wens worden aangepast. Wie weet doet dat de passie weer wat oplaaien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden